CAATSA, “Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası”nın İngilizce adının kısaltmasıdır. ABD Kongresi tarafından 2017 yılında kabul edilen yasa, Rusya, İran ve Kuzey Kore’ye yönelik yaptırımları düzenliyor.
Yasa aynı zamanda Rusya’nın 2014 yılında Kırım’ı ilhak etmesi ve Ukrayna’nın doğusundaki ayrılıkçılara verdiği destek nedeniyle daha önce yürürlüğe konulan yaptırımları da güvence altına aldı.
CAATSA ile birlikte ABD Başkanının söz konusu ülkelere yönelik yaptırımları tek taraflı kaldırma yetkisi sınırlandırılarak Kongre denetimine bağlandı.
Yasa, Rusya’nın 2016 ABD başkanlık seçimlerine Donald Trump lehine müdahalede bulunduğu yönündeki iddiaların gündemde olduğu dönemde kabul edildi.
Türkiye’ye neden yaptırım uygulandı?
ABD yönetimi, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının CAATSA’nın 231. maddesini ihlal ettiği görüşünü benimsedi.
Söz konusu madde, Rusya’nın savunma ve istihbarat sektörleriyle iş yapan kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasını öngörüyor.
Bu kapsamda ABD, Aralık 2020’den itibaren Türkiye’ye CAATSA yaptırımlarını uygulamaya başladı.
Hangi kişi ve kurumlar yaptırım listesine alındı?
S-400 alımının ardından ABD Hazine Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı’nı yaptırım listesine ekledi.
Bunun yanı sıra dönemin Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir ile kurumun üst düzey yöneticileri Mustafa Alper Deniz, Serhat Gençoğlu ve Faruk Yiğit de yaptırım kapsamına alındı.
Yaptırım kapsamındaki kişi ve kurumlara ABD’ye giriş yasağı uygulanırken, ABD’de mal varlığı edinmeleri ve dolar üzerinden finansal işlem gerçekleştirmeleri de yasaklandı. Ayrıca ABD’nin bu kişi ve kurumlarla ihale ya da sözleşme yapmasının da önü kapatıldı.
Yaptırımlar hangi alanları kapsıyor?
CAATSA yaptırımları kapsamında Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı’nın ABD’den savunma ekipmanı ve teknoloji ihracat lisansı alması engellendi.
Ayrıca SSB’nin uluslararası finans kuruluşlarından kredi kullanmasının da önüne geçildi.
Yaptırım kapsamındaki kişi ve kurumlara yönelik döviz işlemleri, finansal transferler, ABD’deki mal varlıkları ve çeşitli ticari faaliyetler de kısıtlandı.
Yasada 12 farklı yaptırım seçeneği bulunuyor
CAATSA’nın 235. maddesi uyarınca ABD Başkanı, yaptırım uygulanacak kişi veya kurumlar için yasada yer alan 12 yaptırım kaleminden en az beşini seçmek zorunda bulunuyor.
Yasa kapsamında uygulanabilecek yaptırımlar arasında ihracat ve ithalat bankası desteğinin kesilmesi, mal ve teknoloji ihracat lisanslarının verilmemesi, ABD mali kuruluşlarından kredi sağlanmaması, uluslararası finans kuruluşlarından kredi kullanımının engellenmesi, ABD Merkez Bankası ile doğrudan işlem yapılmasının yasaklanması, kamu ihaleleri ve sözleşmelerine katılımın engellenmesi, döviz üzerinden işlem yasağı, bankalar arası ödeme ve kredi transferlerinin durdurulması, ABD’de gayrimenkul edinme yasağı, ABD kişi ve kurumlarıyla sermaye veya borç işlemlerinin yasaklanması, ABD’ye giriş yasağı ve yaptırım uygulanan kurumların üst düzey yöneticilerine de benzer yaptırımlar uygulanması yer alıyor.
S-400 alımı ve ardından devreye giren CAATSA yaptırımları, Türkiye ile ABD arasındaki savunma alanındaki ilişkilerde önemli bir gerilime neden oldu.
Bu süreçte Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarıldı.
Bunun ardından Türkiye, hava filosunun yenilenmesi amacıyla 2021 yılında 40 adet F-16 savaş uçağı ile 79 modernizasyon kiti talebinde bulundu.
Uzun süre sonuçlanmayan bu başvuru, Türkiye’nin 2024 yılında İsveç’in NATO üyeliğine onay vermesinin ardından ABD Kongresi tarafından onaylandı ve satışa izin verildi.
Yaptırımlar kaldırılacak
2026 NATO Zirvesi için Ankara'ya gelen Trump, yaptırımların kaldırılması için açıklama yaptı. Trump şunları söyledi:
- Şunu söyleyeyim bu yaptırımlar kaldırılacak
- Rubio ile bunu uzun zamandır çalışıyorduk
- Zamanı geldi artık kaldıracağız
- Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz
- Cumhurbaşkanı için bunu söyleyebilirim
