Karaman’daki Topraktepe Antik Kenti kazılarında ortaya çıkarılan ve yaklaşık bin 300 yıllık olduğu belirlenen kömürleşmiş ekmekler, arkeoloji ve kültür dünyasında büyük ilgi uyandırdı. 2023 yılında yapılan kazılarda bulunan beş somun ekmeğin, iki yıl süren titiz konservasyon ve restorasyon çalışmalarının ardından sergilenmeye hazır hale getirildiği açıklandı.
Erken Hristiyan dönemine ışık tutuyor
M.S. 7–8. yüzyıllara tarihlenen ekmekler, yalnızca gündelik beslenme alışkanlıklarını değil, aynı zamanda erken Hristiyanlık döneminin dini ve sembolik ritüellerini de gözler önüne seriyor. Somunlardan birinin üzerinde Yunanca “Kutsal İsa’ya şükranla” ifadesi yer alırken, klasik Pantokrator betimlemelerinden farklı olarak “Ekici” ya da “Çiftçi İsa” olarak yorumlanan bir Hz. İsa tasviri bulunuyor. Diğer dört somunda ise Malta haçı biçiminde baskı bezemeler tespit edildi. Uzmanlar, bu özellikleriyle ekmeklerin erken Hristiyan ritüellerinde kullanılan süslü arpa somunları, yani komünyon ekmekleri olabileceğini değerlendiriyor.
“Daha önce benzeri görülmedi”
Ekmeklerin restorasyon süreci, Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı’nda yürütüldü. Laboratuvar yetkilileri, analizlerin uzun ve hassas bir süreci kapsadığını, ekmeklerin kendi nem dengesinin korunarak bugüne kadar ulaştırıldığını belirtiyor. Yapılan bilimsel incelemelerde, ekmeklerin mayasız olduğu ve kalıplara basılarak şekillendirildiği tespit edildi. Bu yönüyle söz konusu buluntuların, literatürde daha önce belgelenmiş benzer bir örneğinin bulunmadığı ifade ediliyor. Uzmanlar, bu durumun keşfi dünya arkeolojisi açısından da özgün kıldığını vurguluyor.
Tılsım ve bereket amacıyla kullanılmış olabilir
Analiz sonuçlarına göre ekmeklerin yalnızca tüketim amaçlı olmadığı düşünülüyor. Araştırmacılar, bu tür figürlü ekmeklerin bereketi artırmak, ürünleri korumak ya da “nazar” gibi inançlara karşı tılsım amacıyla tahıl depolarına bırakılmış olabileceğini değerlendiriyor. Bu yorum, buluntuların dini olduğu kadar inanç pratikleriyle iç içe bir kullanım alanına sahip olabileceğini ortaya koyuyor.
Ziyaretçilerle buluşturulacak
Restorasyon sürecinin tamamlanmasının ardından 1300 yıllık ekmeklerin, uygun sergileme koşulları sağlanarak ziyaretçilere açılması planlanıyor. Yetkililer, bu eşsiz buluntuların hem Karaman’ın kültürel mirasına hem de Anadolu’nun çok katmanlı tarihine önemli katkı sunduğunu belirtiyor. Sonuç olarak Topraktepe Antik Kenti’nde bulunan bu kömürleşmiş ekmekler, yalnızca bir arkeolojik keşif değil; inanç, gündelik yaşam ve sembolizm ekseninde erken Orta Çağ Anadolu’suna dair benzersiz ipuçları sunan nadir eserler arasında yerini aldı.
