Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nde devam eden restorasyon çalışmaları kapsamında, yapının altında bulunan tarihi tüneller ve mekanlarda önemli ilerleme kaydedildi. Yaklaşık iki yıldır etaplar halinde sürdürülen temizlik, kazı, belgeleme ve güçlendirme çalışmaları sonucunda toplam 420 metre uzunluğundaki tünel hattı temizlendi. Yer altında farklı dönemlere ait olduğu değerlendirilen 6 mekan ve 9 tünel belirlenirken, tarihi su altyapısının işleyişine ilişkin araştırmalar da devam ediyor.
Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Ahmet Güleç, yapının kuzeydoğu köşesindeki hipoje olarak adlandırılan mezar yapısı ve çevresinde başlatılan çalışmaların aşamalı olarak yürütüldüğünü açıkladı. Üst örtüleri zaman içerisinde zarar gördüğü için toprak ve molozla dolan tarihi alanların temizlenmesiyle daha önce kapalı durumda bulunan mekanların yeniden ortaya çıkarıldığını belirtti.

Roma dönemine ait olabilecek yapılar inceleniyor
Ayasofya'nın yer altındaki mekanların hangi dönemlerde inşa edildiğine ilişkin bilimsel incelemeler sürüyor. Prof. Dr. Güleç, tespit edilen bazı tünel ve yapıların Roma dönemine uzanabileceğini, ancak bu alanların sonraki dönemlerde de çeşitli müdahalelerle kullanılmaya devam etmiş olabileceğini ifade etti.
Son olarak 2 numaralı tünelin açıldığını belirten Güleç, bu alanda ilerleyen çalışmalar sırasında çeşitli örnekler alındığını ve laboratuvar analizlerinin sürdüğünü söyledi. Elde edilecek sonuçların tünelin geçmişteki işlevine ilişkin daha ayrıntılı bilgiler sağlayabileceği değerlendiriliyor.
Güleç, mevcut bulgular doğrultusunda söz konusu alanın Roma dönemindeki atriumun altyapı bölümlerinden biri olduğunun söylenebildiğini aktardı. Yapının farklı dönemlerde nasıl kullanıldığına ilişkin araştırmalar ise henüz tamamlanmadı.

Yerebatan Sarnıcı yönüne uzanan tünel tespit edildi
Restorasyon çalışmalarının dikkat çeken bölümlerinden birini, Ayasofya'nın altından Yerebatan Sarnıcı yönüne ilerleyen tünel oluşturdu. Prof. Dr. Ahmet Güleç, güney yönündeki tünelin doğrudan Yerebatan Sarnıcı'na gittiğini belirterek, yıllar içerisinde biriken çamurun temizlenmesi sayesinde hattın takip edilebildiğini açıkladı.
Yaklaşık yüzde 3 eğimle ilerleyen tünelde halen su akışı bulunduğunu ifade eden Güleç, suyun kaynağının kesin olarak belirlenemediğini söyledi. Söz konusu suyun yer altındaki doğal bir kaynaktan gelebileceği gibi Bozdoğan Kemeri ile bağlantılı eski su dağıtım sisteminden de ulaşmış olabileceği üzerinde duruluyor.
Çalışmalar sırasında Yerebatan Sarnıcı yönündeki tünelde mevcut çalışma sınırlarına ulaşıldığı için ilerleme durduruldu. Bunun yanında kuzeye ilerledikten sonra batıya yönelen farklı bir tünel hattı da belirlendi. Güleç, Yerebatan Sarnıcı'nda görevli uzmanlardan, sarnıcın içinden Hipodrom olarak da bilinen At Meydanı yönüne uzanan başka bir tünel bulunduğuna ilişkin bilgi aldıklarını aktardı.
![]()
En uzun tünelde 200 metreden fazla ilerleme sağlandı
Ayasofya'nın yer altındaki tünel sistemine yönelik incelemelerde en uzun hat üzerindeki çalışmalar 200 metreyi aştı. Prof. Dr. Güleç, tarihi kaynaklarda eski Roma Caddesi'nin Küçük Ayasofya'dan Sarayburnu'na kadar uzandığını gösteren haritalar bulunduğunu ifade etti. Bununla birlikte söz konusu güzergahın henüz kesin olarak doğrulanamadığını vurgulayan Güleç, yer altındaki mevcut bağlantıların ve yapı kalıntılarının araştırılmaya devam ettiğini belirtti.
Tünellerin konumu, yapısal özellikleri ve su altyapısıyla bağlantıları üzerinde gerçekleştirilen çalışmaların, Ayasofya çevresindeki tarihi yerleşim düzeninin anlaşılmasına katkı sağlaması amaçlanıyor.
Yer altından yaklaşık 3 bin ton dolgu malzemesi çıkarıldı
Ayasofya'nın yer altındaki tarihi alanlarda yürütülen çalışmaların büyüklüğü, çıkarılan dolgu malzemesinin miktarıyla da ortaya konuldu. Prof. Dr. Güleç'in verdiği bilgilere göre bugüne kadar yaklaşık bin metreküp dolgu malzemesi tahliye edildi. Bu miktarın yoğunluk hesabıyla yaklaşık 3 bin tona karşılık geldiği belirtildi.
Çıkarılan malzemelerin yıllar içerisinde biriken çamur ve toprakla birlikte geçmiş dönemlerde gerçekleştirilen bahçe düzenlemelerinden kalan molozlardan oluştuğu açıklandı. Üst örtüleri zarar gören tarihi mekanların geçmişte bu malzemelerle doldurularak alanın düzleştirildiği ifade edildi. Dolgu tabakalarının kaldırılması sayesinde uzun süredir kapalı kalan mekanlar yeniden görünür hale gelirken, bu alanlarda belgeleme ve güçlendirme çalışmaları da sürdürülüyor.

Tarihi tüneller ziyaretçilere açılacak mı?
Ayasofya'nın altında ortaya çıkarılan tarihi tünellerin ilerleyen süreçte ziyaretçilere açılıp açılmayacağı da gündeme geldi. Prof. Dr. Ahmet Güleç, bu yönde bir istek bulunduğunu ancak henüz kesin karar alınmadığını bildirdi.
Tünellerin ziyarete açılabilmesi için öncelikle gerekli teknik incelemelerin tamamlanması, ziyaretçilerin sağlık ve güvenliğine yönelik koşulların sağlanması gerektiğini belirten Güleç, konuyla ilgili çalışmaların ve değerlendirmelerin devam ettiğini söyledi. Restorasyon sürecinde ortaya çıkarılan yer altı mekanlarının ziyaretçilere açılmasına ilişkin nihai kararın, yapılacak çalışmaların ardından netleşmesi bekleniyor.





