Anayasa Mahkemesi (AYM), boşanan eşe süresiz nafaka verilmesine ilişkin düzenlemeyi oy çokluğuyla iptal etti. AYM, bugünkü Genel Kurul gündeminde Antalya 12. Aile Mahkemesi'nin, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde hüküm altına alınan yoksulluk nafakasının "süresiz olması"na ilişkin düzenlemenin iptali için yaptığı başvuruyu görüştü. Edinilen bilgiye göre, Yüksek Mahkeme, ilgili düzenlemenin oy çokluğuyla iptaline, iptal hükmünün 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi. Kararın gerekçesi daha sonra yazılacak.
İptal Edilen Düzenleme Ne Diyor?
Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde yer alan düzenlemeye göre, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın, kusurunun daha ağır olmaması şartıyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka talep etme hakkı bulunuyordu. Maddede ayrıca nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmayacağı hükme bağlanıyordu.
Süresiz Nafaka Tartışmaları Uzun Süredir Gündemdeydi
Süresiz nafaka uygulaması, uzun yıllardır kamuoyunda ve siyasi çevrelerde tartışma konusu olmaya devam ediyor. Son olarak Adalet Bakanı Akın Gürlek, boşanma davalarının uzun sürmesine dikkat çekerek, nafaka yükümlülüğünün kişilerin yeni bir hayat kurmasını zorlaştırabildiğini ifade etmiş ve konuya ilişkin yeni düzenlemelerin gündemde olduğunu açıklamıştı.
Türkiye'de Hangi Nafaka Türleri Uygulanıyor?
Türk hukuk sisteminde farklı amaçlara yönelik çeşitli nafaka türleri bulunuyor. Bunlar arasında eş için ödenen yoksulluk nafakası, çocuklar için ödenen iştirak nafakası ve aile bireylerine yönelik yardım nafakası yer alıyor. Boşanma süreci devam ederken ekonomik olarak daha zayıf durumda bulunan eş ve çocukların korunması amacıyla tedbir nafakası da uygulanabiliyor. Tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte sona eriyor.
Yoksulluk Nafakasının Şartları Neler?
Yoksulluk nafakası, boşanma sonrasında ekonomik açıdan yoksulluğa düşecek olan eş lehine hükmediliyor. Bu nafakanın bağlanabilmesi için talepte bulunan tarafın boşanma nedeniyle yoksullaşacak olması, diğer eşe göre daha ağır kusurlu olmaması ve karşı tarafın ödeme gücüne sahip bulunması gerekiyor. Mevcut mevzuatta yoksulluk nafakası için belirlenmiş bir süre sınırı bulunmuyor.
Hangi Durumlarda Nafaka Sona Eriyor?
Kanunda süre sınırı bulunmamasına rağmen yoksulluk nafakası her durumda ömür boyu devam etmiyor. Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi halinde ödeme yükümlülüğü kendiliğinden sona eriyor.
Bunun yanı sıra mahkeme kararıyla;
- Nafaka alan kişinin fiilen evli gibi yaşaması,
- Yoksulluk durumunun ortadan kalkması,
- Düzenli gelir elde etmeye başlaması,
- Haysiyetsiz yaşam sürdüğünün ispat edilmesi,
- Nafaka yükümlüsünün ödeme gücünü kaybetmesi
gibi durumlarda nafakanın kaldırılmasına karar verilebiliyor.
Çocuk Nafakası Nasıl Uygulanıyor?
İştirak nafakası olarak adlandırılan çocuk nafakası, velayeti alan ebeveyne çocuk adına ödeniyor. Bu nafaka ile çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve diğer yaşam giderlerine katkı sağlanması amaçlanıyor. Genel uygulamada iştirak nafakası çocuğun 18 yaşına kadar devam ediyor. Eğitim hayatının sürmesi halinde ise yardım nafakası gündeme gelebiliyor.
Yeni Düzenleme Taslağında Neler Yer Alıyor?
AK Parti'nin üzerinde çalıştığı taslak düzenlemede nafaka süresinin evlilik süresine göre belirlenmesi öngörülüyor.
Taslağa göre;
- 3 yıl evli kalanlar için 5 yıl,
- 5 yıl evli kalanlar için 7 yıl,
- 10 yıl evli kalanlar için 12 yıl
nafaka ödenmesi planlanıyor. Belirlenen sürenin sonunda nafaka yükümlülüğünün sona erdirilmesi gündemde bulunuyor.
Sosyal Destek Mekanizmaları Gündemde
Taslak çalışmada, nafakanın sona ermesinin ardından ekonomik zorluk yaşayabilecek kişilere yönelik sosyal yardım mekanizmalarının devreye alınması da değerlendiriliyor. Böylece nafaka kesilmesi nedeniyle oluşabilecek mağduriyetlerin devlet destekleriyle giderilmesi hedefleniyor. Ayrıca çekişmeli boşanma davalarının azaltılması ve davaların daha kısa sürede sonuçlandırılması da düzenlemenin amaçları arasında yer alıyor.
Benzer Başvurular Daha Önce Reddedilmişti
Süresiz nafaka düzenlemesine ilişkin benzer bir başvuru 2012 yılında Kestel Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapılmıştı. Anayasa Mahkemesi aynı yıl verdiği kararda, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen eşin korunmasının sosyal hukuk devleti ilkesinin bir gereği olduğunu belirterek iptal talebini reddetmişti.
Aynı düzenleme 2015 yılında Ankara 5. Aile Mahkemesi tarafından yeniden Anayasa Mahkemesi'nin gündemine taşınmıştı. Ancak Yüksek Mahkeme, aynı kanun hükmü hakkında 10 yıl geçmeden yeniden anayasal denetim başvurusu yapılamayacağına ilişkin hüküm nedeniyle başvuruyu incelemeye almamıştı.
Anayasa Mahkemesi'nden Yeni Dönemin Önünü Açan Karar
Anayasa Mahkemesi'nin son kararıyla birlikte Türk Medeni Kanunu'nda yer alan "süresiz olarak" ibaresi iptal edilmiş oldu. Kararın gerekçesinin Resmi Gazete'de yayımlanmasının ardından yeni yasal düzenleme sürecinin nasıl şekilleneceği kamuoyu tarafından yakından takip edilecek.
