İzmir Büyükşehir Belediyesi, kentin önemli kültürel değerlerinden biri olan basmacılık geleneğini yeniden yaşatmak amacıyla Basmane'de Basma Kalıp Deneyim Atölyesi'ni hizmete açtı. Tarihi Fatma Mustafa Hasdemir Konağı'nda kurulan atölyede çocuklar, geleneksel yöntemlerle hazırlanan ahşap baskı kalıplarıyla kumaşlara desen basarak hem el becerilerini geliştiriyor hem de İzmir'in tekstil geçmişini yakından tanıyor. Atölyede kullanılan ahşap baskı kalıpları, Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürlüğü'nde görev yapan heykeltıraş Caner Çoban tarafından geleneksel tekniklerle hazırlanırken, İzmir kırmızısının hikâyesi ise restoratör Büşra Kaya tarafından çocuklara masal anlatımıyla aktarılıyor.
Amaç, kültürel mirası yaşayarak öğretmek
İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı bünyesinde yürütülen proje; Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, Kadın ve Aile Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ve İzmir Kalkınma Ajansı iş birliğiyle gerçekleştiriliyor. Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürü Ayşegül Güngören, projenin temel amacının Basmane'ye adını veren basmacılık kültürünü yeniden günlük yaşamın bir parçası haline getirmek olduğunu belirterek, kültürel mirasın en etkili şekilde deneyimlenerek öğrenildiğini, bu nedenle çalışmalara çocuklarla başladıklarını ifade etti. Çocukların etkinliklere gösterdiği ilginin ailelere de yansıdığını aktaran Güngören, yetişkinlere yönelik atölye çalışmalarına ilişkin talepler almaya başladıklarını ve ilerleyen dönemde farklı yaş gruplarına yönelik etkinliklerin de düzenleneceğini kaydetti.
Tarihi baskı kalıpları yeniden kullanılıyor
Atölyede kullanılan baskı kalıpları, İzmirli basma ustası Ahmet Hepdoğru'nun atölyesinde kullanılan özgün örneklerden hazırlanıyor. Hepdoğru ailesinin desteğiyle Dokuz Eylül Üniversitesi arşivine kazandırılan yaklaşık 100 yıllık kalıpların, İzmir'in üretim kültürünü yansıtan önemli miraslar arasında yer aldığı belirtiliyor. Projeyle birlikte geçmişten günümüze ulaşan bu kalıplar yeniden kullanılarak hem geleneksel üretim teknikleri yaşatılıyor hem de kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor.
Üniversiteler ve tasarımcılarla iş birliği planlanıyor
İzmir Büyükşehir Belediyesi, atölyeyi ilerleyen süreçte daha geniş kapsamlı bir üretim ve tasarım merkezine dönüştürmeyi planlıyor. Bu kapsamda üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve tasarımcılarla yeni iş birlikleri geliştirilmesi hedeflenirken, İzmir'e özgü yeni desen ve üretim modellerinin ortaya çıkarılması amaçlanıyor.
Avrupa'nın peşine düştüğü İzmir kırmızısı anlatılıyor
Atölyede yalnızca geleneksel baskı teknikleri değil, İzmir'in tekstil tarihinde önemli yere sahip olan İzmir kırmızısının öyküsü de çocuklara aktarılıyor. Ege Bölgesi'nde yetişen kızıl kök bitkisinden elde edilen ve kumaşa uygulanabilmesi için onlarca işlemden geçen İzmir kırmızısı, 19. yüzyılda Avrupa'da büyük ilgi görmüştü. Tarihi kaynaklarda Türk kırmızısı olarak da geçen bu özel rengin üretim sırrını öğrenmek için Avrupa'dan uzmanların İzmir'e geldiği belirtiliyor. Kentin geçmişinde önemli yere sahip Boyacı Deresi çevresindeki boya atölyelerinde üretilen İzmir kırmızısı, uzun yıllar uluslararası tekstil ticaretinde önemli bir marka değeri olarak öne çıktı.
Tesadüfen geldikleri atölyede geleneksel sanatı öğrendiler
Atölyeye katılan çocuklardan 9 yaşındaki Rümeysa Kurt, arkadaşlarıyla oyun oynarken tarihi konağın önüne geldiklerini, su istemek için girdikleri binada etkinlikle karşılaştıklarını anlattı. Daha önce basma kalıp baskısını hiç görmediğini belirten Kurt, etkinlikte kumaş üzerine çiçek desenleri bastığını, hazırladığı çalışmayı yastık kılıfına dönüştürmeyi düşündüğünü ve yeniden atölyeye katılmak istediğini söyledi.
Basmane’nin hafızası geleceğe taşınıyor
Adını geçmişte bölgede faaliyet gösteren basma üretim atölyelerinden alan Basmane, 18. ve 19. yüzyıllarda İzmir'in önemli tekstil ve ticaret merkezlerinden biri olarak öne çıktı. Tarihi Fatma Mustafa Hasdemir Konağı'nda yürütülen Basma Kalıp Deneyim Atölyesi ise yalnızca unutulmaya yüz tutan bir zanaatı yeniden canlandırmayı değil, İzmir'in üretim kültürünü ve kent hafızasını yeni nesillere aktarmayı amaçlıyor. Böylece çocukların ellerinde yeniden hayat bulan baskı kalıpları, Basmane'nin köklü kültürel mirasını geleceğe taşımaya devam ediyor.
