Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ile Herbaryum Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibi, Aydın'ın Söke ilçesi sınırlarında yer alan Beşparmak Dağları'nda bilim dünyası için yeni bir taşkıran türü keşfetti. Bilimsel adı “Saxifraga alpsengulii” olan bitkinin Türkçe adının ise “Latmos taşkıranı” olarak önerildiği belirtildi.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, yaptığı yazılı açıklamada yeni türün yalnızca Latmos Dağları'nda yaşadığını ve oldukça sınırlı bir yayılış alanına sahip olduğunu bildirdi.
İlk kez 2023 yılında fark edildi
Latmos taşkıranı ilk olarak 2023 yılında hekim ve amatör botanikçi Dr. Türker Şengül tarafından fark edildi. Şengül, Latmos'un gölgeli granit kaya oyuklarında karşılaştığı bitkinin fotoğraflarını çekerek Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile paylaştı.
Fotoğrafların incelenmesinin ardından bitkinin daha önce bilinen taşkıran türlerinden farklı olabileceği değerlendirildi. Bunun üzerine türün bilimsel olarak incelenmesine yönelik çalışmalar yürütüldü.
Arazi çalışmaları yeni bir tür olduğunu ortaya koydu
2025 yılında gerçekleştirilen arazi çalışmaları kapsamında bitkiye ilişkin örnekler incelendi. Toplanan örneklerin taşkıranlar cinsindeki yakın akraba türlerle karşılaştırılması sonucunda söz konusu bitkinin bilim dünyası için yeni bir tür olduğu ortaya konuldu.
Yeni türün bilimsel adı “Saxifraga alpsengulii” olarak belirlendi. Bitkinin Türkçe adı için ise “Latmos taşkıranı” önerildi.
Adını Alp Şengül'den aldı
Yeni türe verilen bilimsel ismin, bitkiyi ilk fark eden Dr. Türker Şengül'ün oğlu Alp Şengül'e ithafen belirlendiği aktarıldı. Bu kapsamda yeni taşkıran türüne “Saxifraga alpsengulii” adı verildi.
Latmos taşkıranının nemli granit kaya çatlaklarında, gölgeli kaya oyuklarında ve küçük mağara girişlerinde yetiştiği bildirildi. Türün çiçeklerinin beyazdan parlak altın sarısına kadar değişebildiği, çiçeklerin alt yüzlerinde ise pembe ve lila tonlarının görülebildiği belirtildi.
Bilimsel makaleyi Hasan Yıldırım ve Aşkın Öykü Çimen hazırladı
Yeni türle ilgili bilimsel makale Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile doktora öğrencisi Aşkın Öykü Çimen tarafından hazırlandı. Bitkinin bilimsel çizimleri ise bitki ressamı Hazelnas Varol tarafından yapıldı.
Taşkıranlar cinsinin dünya genelinde yaklaşık 490 türle temsil edildiği bildirildi. Latmos taşkıranının keşfedilmesiyle birlikte Türkiye'de bilinen Saxifraga sayısının 25 taksona yükseldiği belirtildi.
Türkiye'de bulunan bu taksonlardan 5'inin ülkeye endemik olduğu kaydedildi. Latmos taşkıranının da yalnızca Latmos Dağları'nda bilinen, dar yayılışlı endemik bir tür olduğu aktarıldı.
“Kritik Tehlikede” kategorisinde değerlendirildi
Latmos'un sınırlı bir bölümünde yaşamını sürdüren yeni bitki türü, dar yayılış alanına sahip olması ve yaşam alanındaki bozulma nedeniyle “Kritik Tehlikede (CR)” kategorisinde değerlendirildi.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, açıklamasında Beşparmak Dağları'nın doğal ve kültürel zenginliğine de dikkati çekti. Yıldırım, Latmos taşkıranının keşfedilmesinin bölgenin henüz ortaya çıkarılmamış biyolojik çeşitliliğini gösterdiğini ifade etti.
Yıldırım, Latmos'taki biyolojik çeşitliliğe dikkat çekti
Bölgede yeni türlerin keşfedilmeye devam ettiğini belirten Yıldırım, bu durumun Latmos'un henüz tüm yönleriyle tanınmadığını gösterdiğini kaydetti. Yıldırım ayrıca Latmos'taki doğa ve kültürel mirasın uzun yıllardır devam eden madencilik faaliyetleri nedeniyle ciddi tehdit altında bulunduğunu belirtti.
