Normalde beynimiz de vücudumuzla birlikte yaşlanır. Ancak modern yaşamdaki bazı alışkanlıklar ve sağlık sorunları beynin yaşlanmasını normalden çok daha fazla hızlandırabiliyor. Beynin erken yaşlanması sonucu bilişsel yeteneklerimiz olan hafıza, dikkat, anlama, odaklanma gibi yeteneklerimiz de erken yaşta gerileyebiliyor, hatta erken bunamaya dek gidebiliyor. Araştırmalar, yaşam tarzı değişiklikleriyle beyin yaşının normal yaştan daha genç tutulabileceğini gösteriyor.
İşte beynimizi genç tutmak için yapılacaklar:
1. Beyninizi çalıştırın
Beyin, “Kullanmazsan kaybedersin” prensibiyle çalışır. Okumak, yazmak, araştırmak, bulmaca çözmek, yabancı dil öğrenmek, bir müzik aleti çalmayı öğrenmek, masa oyunları gibi aktiviteler beyni çalıştırır, körelmesini önler. Bu aktiviteleri beceremem demeyin, önemli olan bunları yapabilmek değil yapmaya çalışarak beyni çalıştırmaktır.
2. Sosyalleşin
Yalnızlık ve içe kapanmak beyni köreltir. Yalnız yaşayanların bunama riski sosyal bağlarını sürdüren kişilere göre daha yüksektir.
Sosyalleşmenizi engelleyen işitme, görme, yürüme gibi sorunlarınızın tedavisini yaptırın.
3. Ekran başında uzun zaman geçirmeyin
Telefon, bilgisayar ve televizyon ekranı karşısında aşırı zaman geçirmek beynin dengesiz gelişimine ve zamanla bilişsel yeteneklerde gerilemeye neden olmaktadır. Ayrıca ekran başında geçirilen süre, hareketsizlik, sosyal yalnızlık ve uyku bozulmasıyla da beyne zarar vermektedir. Ekran bağımlılığına bağlı beyinde oluşan kayıplar “Dijital demans” olarak adlandırılmaktadır.
4. Stresten uzak durmaya çalışın
Stres, beynin en büyük düşmanlarından biridir. Vücut stres altındayken salgılanan hormonlar uzun vadede hafıza ve öğrenme merkezine zarar verebilir. Bu durum zamanla beynin bu bölgelerinin küçülmesine ve buna bağlı sorunlara yol açar. Stresle başa çıkmayı öğrenin, stresten uzaklaşabileceğiniz müzik, gezi, resim, spor gibi hobiler edinin.
5. Düzenli ve kaliteli uykunuz olsun
Beyin, gün boyu biriken ve özellikle Alzheimer ile ilişkilendirilen zararlı atıklarını derin uyku sırasında temizler. Genç yaşlardaki uykusuzluk beyni hızla yaşlandırır. Uyku apnesi gibi hastalıklar da kalitesiz uykuya neden olurlar.
6. Egzersiz yapın
Egzersiz yapmak, beyinde sinir hücrelerini harekete geçirir, bilişsel işlevlerde iyileşme sağlar, stres ve anksiyeteyi azaltır, uyku kalitesini arttırır. Tempolu yürümek ve basit egzersizler bile bu konularda fark yaratır. Hareketsiz yaşam ise tüm bu destekleri ortadan kaldırır.
7. Kafanıza darbe almaktan kaçının
Gençken maruz kalınan orta dereceli kafa yaralanmaları bile yaşlılıkta bunama gelişme riskini artırabilir. Bisiklet ve motorsiklete binerken kask takın. Futbolda kafa topuna ve boks sporlarına dikkat edin.
8. Akdeniz tipi beslenin
Bitkisel ağırlıklı sağlıklı gıdalar tüketin. Kırmızı et tüketiminizi bitkisel protein kaynakları ile dengeleyin. Meyve, sebze, balık, tam tahıllı ürünler, lifli gıdalar, zeytinyağı, kuruyemişler yararlı gıdalardır. Aşırı şeker, tuz, beyaz unlu gıdalar, aşırı işlenmiş paketli fabrikasyon gıdalar ve trans yağlardan uzak durun.
9. Kilonuzu kontrol edin
Aşırı kilolu olmak ve bel çevresinde fazla yağlanma beyin yaşını ileri çekebilmekte ve bunama için bir risk faktörü olmaktadır.
10. Tiroid hormonlarınızı kontrol ettirin
Yeterli miktarda tiroid hormonu olmadığında beyin fonksiyonları yavaşlar ve beyin sisi gelişir. Bu hormonlar, beyin hücrelerinin enerji üretimini artırarak bilişsel işlevleri ve ruh halini düzenler.
11. Vitamin ve mineral eksiklerinizi tamamlayın
Özellikle B grubu ve D vitamini, demir, magnezyum, çinko gibi minerallerin eksiklikleri varsa takviye ile tamamlayın.
12. Tansiyon, kan şekeri ve kolesterolünüzü dengede tutun
Yüksek tansiyon kan damarlarını bozarak beyne zarar verir. İnme geçirmeye neden olarak beyne giden kan akışını bozabilir. Yüksek kan şekeri ve yüksek kolesterol de kan damarlarında bozulmaya neden olarak benzer etkilere neden olurlar.
13. Sigara ve alkol beyne zarar verir
Sigara ve alkol, damarlarda bozulmaya neden olarak beyne giden kan akımı ve oksijeni azaltır, bunama ve inme riskini arttırır. Ayrıca diyabet, yüksek tansiyon gibi hastalıkları da arttırarak beyin sağlığını bozar. Aşırı alkol alımı sonucu düşme ve kaza geçirme ile beyin travması meydana gelebilir.
Beynimiz fonksiyonel olarak çok esnek ama, bir o kadar da kırılgan yapıdadır. Yaşam alışkanlıklarımızı sağlıklı şekillere yönlendirerek beynimizin nasıl yaşlanacağı üzerinde söz sahibi olabiliriz. Beyin sağlığımız için alacağımız tüm önlemler vücut ve ruh sağlığımız için de bize faydalı olacaktır. Herkese sağlıklı ve mutlu yıllar diliyorum.