Kosova’nın güneyinde yer alan Prizren’e bağlı Boşnak köylerinde, kültürel mirasın en dikkat çekici örneklerinden biri olan “gelin makyajı” geleneği bugün de sürdürülüyor. Şar Dağları eteklerindeki Donje Ljubinje, Gornje Ljubinje, Manastrica, Musnikovo ve Planjan köylerinde gelinlerin yüzleri, düğün sabahı farklı renk ve sembollerle tamamen boyanıyor.
Yerli ve yabancı turistlerin yanı sıra akademisyenlerin de ilgisini çeken bu gelenek, yalnızca estetik bir ritüel olarak değil, aynı zamanda sembolik bir anlatım dili olarak görülüyor. Gelin makyajının son temsilcilerinden Aziza Sefitagic, bu sanatı kayınvalidesinden öğrendiğini ve geleneğin kaybolmaması için yıllardır çaba gösterdiğini belirtiyor. Sefitagic, bilgiyi yeni kuşaklara aktarmayı kültürel bir sorumluluk olarak tanımlıyor.
Renklerin ve dembollerin dili
Turizm sektöründe uzun yıllardır çalışan Medisa Sagdati Karavidaj’a göre makyajda kullanılan mavi, kırmızı, altın ve beyaz renklerin her biri farklı anlamlar taşıyor. Daireler yaşam döngüsünü, noktalar ise bereketi ve yeni başlangıçları simgeliyor. Gelinin yüzünün boyanması, genç kızlıktan evliliğe geçişin sembolü olarak kabul ediliyor.
Nazar inancı ve toplumsal ritüel
Geçmişte nazar inancının güçlü olması nedeniyle gelinlerin güzelliklerinin gizlenmesi amaçlanırken, bugün bu uygulama daha çok kimlik ve gelenek vurgusu taşıyor. Gelin, makyaj tamamlandıktan sonra damat evine varana kadar konuşmuyor ve yüzündeki boyanın bozulmaması büyük önem taşıyor.
Kültürel mirasın geleceği
Kalkınma ve Kültürel Yaygınlaştırma için Eğitim (EDUCO) Derneği, atölye çalışmaları ve kültürel etkinliklerle geleneğin tanıtımına katkı sunuyor. Uzmanlara göre bu ritüel, Balkanlar’daki ortak kültürel geçmişe ışık tutan önemli bir miras niteliği taşıyor.
