Türkiye'nin deprem kuşağında yer alması ve afetler sonrasında yaşanan barınma sorunları, alternatif çözümlere olan ihtiyacı artırırken, Yaşar Üniversitesi’nde yürütülen bir proje bu alanda dikkat çekici bir model ortaya koydu.
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye genelinde yaklaşık bin 200 diri fay hattı bulunuyor. Kurumun yayımladığı diri fay haritasında, aralarında Ege Bölgesi ve Anadolu fay sistemlerinin de yer aldığı 485 fay hattının 45 il ve 110 ilçeyi doğrudan risk altında bıraktığı belirtiliyor. Bu tablo, afetlere karşı hızlı müdahale edilebilecek yeni sistemlerin geliştirilmesini zorunlu hale getiriyor.
Kahramanmaraş depremleri sonrası geliştirildi
Özellikle 2023 yılında meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından yaşanan barınma krizi, mevcut geçici barınma sistemlerinin yetersizliklerini yeniden gündeme taşıdı.
Afet çadırları hızlı ve düşük maliyetli çözümler sunmasına rağmen uzun süreli kullanım ve zorlu iklim koşullarında yetersiz kalırken, konteyner ve prefabrik yapılar ise yüksek maliyetleri, lojistik zorlukları ve uzun kurulum süreleri nedeniyle acil ihtiyaçlara her zaman hızlı yanıt veremiyor.
Bu ihtiyaçlardan hareketle Yaşar Üniversitesi Mimarlık Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Feray Maden tarafından yaklaşık 18 ay süren araştırma projesi kapsamında katlanabilir barınma üniteleri geliştirildi. Projede makas mekanizmaları ve plak elemanlardan oluşan iki farklı model tasarlandı.
Bir tırla 12 barınma ünitesi taşınabiliyor
Projede geliştirilen ilk model; mutfak, banyo ve yaşam alanlarını içerisinde barındırıyor. Üç kişilik kullanım kapasitesine sahip olan sistem, modüler yapısı sayesinde daha kalabalık ailelerin ihtiyaçlarına göre genişletilebiliyor.
Sahada kısa sürede kurulabilen ünite, tamamen demonte hale getirildiğinde tek bir tır içerisinde 12 adet taşınabiliyor. Böylece afet bölgelerine kısa sürede çok sayıda barınma ünitesinin ulaştırılması mümkün hale geliyor.
İkinci model ise yalnızca katlanabilir plaklardan oluşuyor. İki kişinin uzun süreli kullanımına uygun olarak tasarlanan sistem, tamamen katlandığında tek bir tır içerisinde 9 adet taşınabiliyor. Her iki model de farklı modül kombinasyonlarına olanak sağlayarak kullanıcı ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirilebiliyor.
Barınmanın ötesinde çok amaçlı kullanım
Projeye ilişkin değerlendirmelerde bulunan Doç. Dr. Feray Maden, mevcut geçici barınma sistemlerinin depolama, lojistik, kurulum ve uyarlanabilirlik konularındaki kısıtlamalarına çözüm üretmeyi amaçladıklarını belirtti.
Maden, geliştirilen sistemlerin sahada hızlı şekilde konuşlandırılabildiğini, kolay taşınabildiğini ve mekânsal esneklik sunduğunu ifade etti.
Önerilen modüler yapının yalnızca temel barınma amacıyla kullanılmadığını vurgulayan Maden, sistemin sağlık hizmetleri, lojistik merkezleri, tedarik noktaları ve sosyal faaliyet birimleri gibi farklı ihtiyaçlara da cevap verebilecek şekilde tasarlandığını söyledi.
Uluslararası platformda tanıtıldı
Afet yönetimi açısından dikkat çeken proje, uluslararası bilimsel platformlarda da yer aldı. Katlanabilir barınma üniteleri çalışması, International Association for Shell and Spatial Structures tarafından düzenlenen ve İsviçre’deki ETH Zürich Üniversitesi’nde gerçekleştirilen “IASS 2024 - Redefining the Art of Structural Design” başlıklı uluslararası sempozyumda sunularak yayımlandı.
600’den fazla katılımcının yer aldığı sempozyumda tanıtılan proje kapsamında ayrıca iki bilimsel araştırma makalesi de hazırlandı.
Afet sonrasında yaşanan barınma, lojistik ve kurulum sorunlarına çözüm üretmeyi hedefleyen katlanabilir barınma üniteleri, modüler yapıları ve taşıma avantajlarıyla afet bölgelerinde kullanılabilecek alternatif sistemler arasında yer alıyor.
