Özellikle gelişmiş ülkelerde sağlıklı yaşam kavramının gelişmesi, sigaranın sağlıksız olduğunun kanıtlanmış ve toplumca kabul edilmiş olması, hükümetlerin sigara reklam ve satışlarına yönelik kısıtlamalara gitmesi gibi nedenlerle satışları düşen tütün endüstrisi, kaybettiği pazarı kazanmak için yeni stratejiler geliştirmektedir. Bunların en önemlisi teknoloji ve zararsızlık iddialarıyla lanse edilen elektronik sigaralardır. Elektronik sigaralar (e-sigara), nikotin içeren ya da içermeyen bir sıvının (e-likit), bir batarya aracılığıyla ısıtılarak buhar haline getirilmesi prensibiyle çalışan cihazlardır. Sıvı materyal içinde tatlandırıcılar ve çeşitli kimyasallar mevcuttur. Elektronik sigaralar, tütün dünyasında devrim niteliğinde bir değişim vaat ederken, beraberinde karmaşık sağlık ve sosyal sorunları da beraberinde getirmiştir.
Sağlık üzerine etkileri
1. Nikotin Bağımlılığı: Çoğu e-sigara yüksek dozda nikotin içerir. Yüksek doz nikotin, bağımlılığı hızla arttırır. Erken yaşta kalp, damar hastalıklarına neden olur. Hormonlar üzerine etkisiyle Diyabet riskini tetikler, üreme sistemini olumsuz etkiler. Vücut savunmasını ve bağışıklığı bozar. Beynin özellikle genç yaşlarda nikotine maruz kalması, dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü ve ileride diğer madde bağımlılıklarına karşı hassasiyet oluşturur.
2. Ağır metaller ve Kimyasal kokteyl: Tütün ve e-likit, ne kadar ısınırsa o kadar çok zehirli madde açığa çıkar. Buharlaşma sırasında formaldehit, asetaldehit ve akrolein gibi doğrudan kanserojen olduğu bilinen maddeler de açığa çıkmaktadır. Isıtma tellerinden buhara karışan nikel, krom, kalay, kadmiyum ve kurşun gibi ağır metaller uzun vadede hücre hasarına ve kanser riskine yol açabilir. Buharlaşan sıvı içindeki propilen glikol ve bitkisel gliserin gibi maddeler solunum sisteminde hücresel değişimlere neden olabilirler. Gıda olarak güvenli kabul edilen birçok tatlandırıcı aroma, akciğerlere solunduğunda toksik etki yaratır.
3. Ağız içi etkileri: Buhar ile ilk temasın gerçekleştiği ağız içinde bakteri dengesi bozularak zararlı bakteriler çoğalmaya başlar. Bu durum, ağız kokusu ve boğaz enfeksiyonlarına yatkınlığa neden olur. Diş etlerindeki kan akışı azalır, doku ölümü ve diş kaybı riski ortaya çıkar. Tat duyusu geçici veya kalıcı olarak körelebilir.
4. Akciğer Hasarı: Elektronik sigaranın neden olduğu akciğer hasarı, EVALI (E-cigarette or Vaping Product Use-Associated Lung Injury) olarak adlandırılmaktadır. İlk kez 2019 yılında tanımlanmıştır. Akciğerlerde zatürre benzeri bulgular ve ciddi solunum yetmezliğine kadar gidebilen tabloya neden olur. İyileşme sürecinde akciğerlerde kalıcı sertleşme ve kapasite azalmasına neden olabilir. Özellikle buhar içindeki vitamin E asetat ve diğer partiküllerle ilişkilendirilmiştir.
5. Pasif maruziyet: Sadece kullanıcı değil, çevresindekiler de "ikinci el buhar" yoluyla nikotin ve ultra ince partiküllere maruz kalmaktadırlar.
6. Kanserle ilişki ve uzun vadedeki belirsizlik: Solunan buharın direk hedefi olan ağız, boğaz bölgesi ve akciğerlerde kanser riskinin artacağı öngörülmektedir. Yine, vücuda giren kimyasalların idrar yoluyla atılması sırasında mesane dokusuna zarar verdiği için mesane kanseri için de risk oluşturabileceği yönünde bulgular vardır. Mevcut laboratuvar ve hayvan deneyleri, "erken yaşta kanser" riskinin e-sigara kullanıcılarında daha yüksek olabileceği konusunda ciddi uyarılar vermektedir. Ancak geleneksel sigaranın kanser ve nefes darlığı yaptığına dair veriler on yıllarca süren gözlemler sonucu ortaya çıkmıştır. E-sigaralar nispeten yeni ürünler olduğu için tam "bilançosu" önümüzdeki 10 yıllar içinde daha net ortaya çıkacaktır.
Diğer sorunlar
- Kayıt dışı üretim: İçeriği denetlenmeyen/sahte e-likitler ve cihazlar, içerdikleri zararlı kimyasallar, ağır metaller, sanayi tipi tatlandırıcılar, yüksek doz nikotin ve Vitamin E asetat gibi içerikleri ile daha tehlikeli sonuçlar doğurabilmektedir.
- Kullanım hataları sonucu yüksek watt, yüksek ısı oluşması, daha fazla buhar ve zehirli ürünleri açığa çıkarabilmektedir.
- Pek çok kullanıcı elektronik sigarayı tütünü bırakmak için bir basamak olarak değerlendirmektedir. Ancak araştırmalar, birçok kişinin her iki ürünü aynı anda kullanmaya devam ettiğini göstermektedir. Sadece sigara içenlere kıyasla, her iki ürünü de kullananlarda akciğer kanseri riskinin yaklaşık 4 kat daha fazla olduğu saptanmıştır.
- Cihazların şık teknolojik aletlere benzemesi, gençler arasında kullanımın "havalı" görülmesine, arkadaşlar arasında özentiye ve okul ortamlarında kolayca kullanılmasına neden olmaktadır. Meyve ve şeker aromalı e-likitler, hiç sigara içmemiş gençlerin bu alışkanlığa başlamasında büyük rol oynamaktadır
- Cihazlar ilk başta daha ucuz bir alternatif gibi pazarlansa da, cihaz güncellemeleri, düzenli likit alımı ve parça değişimleri uzun vadede ciddi bir ekonomik yük oluşturmaktadır.
-Elektronik sigara kaynaklı hastalıkların yaygınlaşmaya başlamasıyla tedavi süreçleri, kişi ve devletlerin sağlık sistemleri üzerinde ek bir yük yaratmaktadır.
Sonuç
Elektronik sigara, tütün endüstrisinin şekil değiştirmiş bir hali olarak karşımıza çıkmaktadır. "Daha az zararlı" olduğu iddiası, "zararsız" olduğu anlamına gelmemektedir. İçinde nikotin içersin ya da içermesin tüm elektronik sigaralar sağlık için risk taşımaktadır. İleriki yıllarda elektronik sigara ile ilişkili hastalıklar daha fazla görülecek ve genel bir halk sağlığı sorunu olarak karşımıza çıkacaktır. Sağlıklı bir yaşam için en güvenli yol, bu tür ürünlerden tamamen uzak durmaktır.