Ev kadınlarının ev içinde gerçekleştirdiği bakım, temizlik ve diğer karşılıksız işlerin sosyal güvenlik sistemi kapsamında değerlendirilmesine yönelik kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) sunuldu. Toplam 40 maddeden oluşan teklif, ev kadınlarının yanı sıra ev hizmetlerinde ücret karşılığı çalışanların sosyal güvenlik ve çalışma haklarına ilişkin kapsamlı değişiklikler öngörüyor.
SGK Uzmanı İsa Karakaş'ın köşesine taşıdığı teklifin gerekçesinde, kadınların üstlendiği bakım yükünün eğitim, çalışma ve sosyal hayata katılım ile ekonomik bağımsızlık üzerinde oluşturduğu etkilere dikkat çekiliyor.
Kadınlar ev işi ve bakıma günde 4 saat 3 dakika ayırıyor
Teklifte, ev içindeki bakım yükünün büyük ölçüde kadınlar tarafından üstlenildiğine işaret edilirken TÜİK'in 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması'ndaki verilere yer veriliyor. Buna göre kadınların ev işi ve bakıma ayırdığı günlük süre ortalama 4 saat 3 dakika olurken erkeklerde bu süre 58 dakika olarak belirtiliyor.
Düzenlemenin gerekçesinde, ev içindeki karşılıksız emeğe yönelik hakların anayasal ve uluslararası düzenlemeler temelinde ele alındığı ifade ediliyor. Bakım sorumluluğunun yalnızca kadınların üzerinde kalmaması, devlet ve toplum tarafından da paylaşılması amaçlanıyor.
Teklif; ev kadınlarının sosyal güvenlik kapsamına alınmasının yanı sıra İş Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu açısından yeni hakların tanımlanmasına yönelik hükümler de içeriyor.
Ev kadınlarının primlerinin Hazine tarafından ödenmesi öngörülüyor
Kanun teklifinin dikkat çeken düzenlemelerinden biri ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerine ilişkin. Teklife göre söz konusu primlerin Hazine tarafından karşılanması öngörülüyor. Ayrıca isteyenlerin ek prim ödeyerek ileride bağlanacak aylıklarını artırabilmesine yönelik düzenleme bulunuyor.
Geçmişte evde sigortasız geçirilen dönemler için de borçlanma hakkı getirilmesi öngörülüyor. Böylece düzenlemenin yasalaşması halinde belirlenen şartlar kapsamında geçmiş yılların emeklilik hesabına dahil edilmesinin önü açılacak.
Teklifte yer alan maddeler
Madde 5 (Emeğin Tanınması): Evdeki karşılıksız bakım ve temizlik emeği artık sigortalılık süresi sayılacak, emekliliğe yansıyacaktır.
Madde 6 (Destek Hizmetleri): Evde hasta/yaşlı bakanlara psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık ücretsiz verilecektir.
Madde 7 (Geçici Bakım Hizmeti): Bakım veren kişinin nefes alması için kamu tarafından "mola bakımı" sağlanacak; maaş/yardım kesilmeyecektir.
Madde 8 (Dinlenme Hakkı): Sürekli bakım veren kişiye yılda en az 30 gün ücretsiz geçici bakım/izin hakkı tanınacaktır.
Madde 14 (Malullük Aylığı): Sakatlanan/iş göremez olan ev emekçisine %70 oranıyla aylık bağlanır; başkasının bakımına muhtaçsa bu oran %80'e çıkar.
Madde 15 (Yaşlılık Aylığı): Kadınlarda 55, erkeklerde 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için emeklilik bağlama oranı %90'a kadar yükseltilir.
Madde 17 (Primlerin Hazinece Ödenmesi): Ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerini devlet (Hazine) ödeyecektir! İsteyen ek prim ödeyip maaşını yükseltebilir.
Madde 18 (Borçlanma Hakkı): Geçmişte evde boş geçen, sigortasız yürütülen yıllar borçlanılarak emeklilikten saydırılabilecektir.
Madde 19 (Sağlık Hakkı): Ev emekçileri ve aileleri genel sağlık sigortasından beş kuruş ödemeden primsiz faydalanacaktır.
Madde 20 (İş Kanunu Kapsamı): Evlere temizliğe veya bakıma giden kadınlar artık üvey evlat değil; tam İş Kanunu güvencesindedir. Kıdem tazminatı ve izin hakları vardır.
Madde 22 (Yazılı İş Sözleşmesi): 30 günden fazla süren ev işlerinde yazılı sözleşme şarttır. Sözleşmesiz çalıştırmak yasaklanmaktadır.
Madde 23 (Ayrımcılık ve Şiddet Yasağı): Ev işçisine mobbing, şiddet, taciz kesin olarak yasaklanacak; mağdur derhal korumaya alınacaktır.
Madde 24 (İş Sağlığı ve Güvenliği): Ev sahibi, yüksekten düşme (pencere silme) veya kimyasal riskine karşı koruyucu ekipman sağlamak zorundadır.
Madde 31 (Sosyal Hizmetler Kanunu Değişikliği): Evde bakım yardımı alırken sadece hane gelirine bakılmadan, bakım yükünün ağırlığına bakılacak ve bakan kişinin sigorta primini Hazine ödeyecektir.
Madde 32 (İş Kanunu Madde 4/e İptali): İş Kanunu’ndaki "Ev hizmetlerinde çalışanlar bu kanuna tabi değildir" maddesi tarihe gömülmektedir!
Madde 33 & 34 (Belediye Kanunları Değişikliği): Büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve mola evi açma yasal görevi eklenmiştir.
Madde 35 & 36 (5510 Sayılı Kanun ve Ek Madde 25): Sosyal güvenlikteki istisna kaldırılmış; ev emekçileri Bağ-Kur (4/b) statüsünde devlet ödemeli sigortaya kavuşturulmuştur. Geçmiş yıllar için borçlanma kapısı açılmıştır.
Teklif yasalaşırsa ev kadınları için ne değişecek?
Teklifin TBMM'deki yasama sürecini tamamlayarak yürürlüğe girmesi halinde ev içindeki karşılıksız bakım ve temizlik emeğinin sosyal güvenlik açısından değerlendirilmesine yönelik yeni bir sistem oluşturulması öngörülüyor.
Düzenleme yalnızca emeklilikle sınırlı kalmıyor. Hasta veya yaşlı bakımı üstlenenlere destek hizmetleri verilmesi, geçici bakım ve dinlenme hakkının oluşturulması, ev hizmetlerinde çalışanların İş Kanunu kapsamına alınması ve belediyelere bakım hizmetleri konusunda yeni görevler verilmesi de teklifin kapsamındaki başlıklar arasında bulunuyor.
Teklifin yürürlüğe girebilmesi için TBMM'deki yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor. Bu nedenle düzenlemede yer alan hükümler mevcut durumda yürürlükte olan haklar değil, kanun teklifinde öngörülen değişiklikler niteliği taşıyor.
