İzmir’in kıyılarında yaşayan Akdeniz foku, Foça’nın doğal yaşamıyla özdeşleşen türlerin başında geliyor. Bilimsel adı Monachus monachus olan Akdeniz foku, günümüzde dünya üzerinde sınırlı bir nüfusa sahip. Kaynaklara göre dünyada 1000’den az Akdeniz keşiş foku yaşıyor. Türün önemli bir bölümü ise Doğu Akdeniz’de yaşamını sürdürüyor.
Foça’nın Akdeniz fokları açısından önemi yalnızca bugünle sınırlı değil. Bölge, Akdeniz foklarının korunmasına yönelik çalışmalar kapsamında 1991 yılında pilot bölge olarak seçildi. Fokların korunması için yürütülen çalışmalarda bilim insanlarının yanı sıra bölgedeki balıkçıların da sürece dahil olması, Foça’daki koruma çalışmalarının dikkat çeken unsurlarından biri oldu.
Foça’daki mağaralar neden bu kadar önemli?
Akdeniz fokları sakin, insan baskısının düşük olduğu ve deniz kirliliğinin sınırlı kaldığı kıyıları tercih ediyor. Foça’da fokların kullandığı mağaraların önemli bölümü adalarda bulunuyor. Özellikle kıyı mağaraları, fokların dinlenmesi, yavrulaması ve yavrularını büyütmesi açısından büyük önem taşıyor.
Türün insan hareketliliğine karşı hassas olması nedeniyle bu mağaraların korunması da kritik görülüyor. Aşırı insan baskısı, kıyılardaki yapılaşma, mağaraların turizm amacıyla ziyaret edilmesi ve su altı mağara dalışları Akdeniz foklarının yaşam alanlarını olumsuz etkileyebilen unsurlar arasında gösteriliyor.
Bir günde onlarca kilometre yüzebiliyor
Akdeniz foklarının dikkat çekici özelliklerinden biri de güçlü yüzme kabiliyetleri. Akdeniz foku bir gün içinde yaklaşık 60 kilometre yol alabilecek kadar iyi bir yüzücü. Buna karşın yaşam alanı seçiminde sakin ve insan etkisinin sınırlı olduğu bölgeleri tercih ediyor.
Bu özellikleri nedeniyle Foça çevresindeki adalar, kayalık kıyılar ve ulaşılması güç mağaralar tür için önemli yaşam alanları oluşturuyor.
Siren Kayalıkları özel olarak korunuyor
Foça çevresinde Akdeniz fokları açısından öne çıkan alanlardan biri Siren Kayalıkları. Orak Adası’nın batı kıyısındaki kayalık alan, fokların üreme ve yavrulamada kullandıkları mağaralar bakımından önemli bir habitat olarak gösteriliyor.
Fokların korunması amacıyla bölgede çeşitli faaliyetlere sınırlamalar getirildi. Siren Kayalıkları çevresinde fokların yaşamını olumsuz etkileyebilecek tekne faaliyetleri, dalış ve deniz ürünleri avcılığı gibi faaliyetlere yönelik koruma tedbirleri uygulanırken Orak Adası’nda kamp yapılmasına da izin verilmiyor.
Foça 1991’de pilot bölge seçildi
Akdeniz foklarının korunması konusunda Foça için önemli dönüm noktalarından biri 1991 yılı oldu. Türkiye Ulusal Fok Komitesi tarafından Foça, Akdeniz foklarının korunması amacıyla pilot proje bölgesi olarak belirlendi. Çalışmalarda kamu kurumları, yerel yönetimler, bilim insanları ve bölgedeki balıkçılar farklı dönemlerde koruma sürecinin parçası oldu.
Foça Pilot Projesi, 1998 yılında Henry Ford Avrupa Çevre Koruma Ödülü’ne layık görüldü.
Akdeniz foklarını hangi tehlikeler bekliyor?
Akdeniz foklarının karşı karşıya olduğu başlıca tehditler arasında kıyı habitatlarının bozulması, mağaralara insan müdahalesi, balıkçılık araçlarına kazara takılma, yasa dışı ve aşırı avcılık nedeniyle besin kaynaklarının azalması ve deniz kirliliği bulunuyor. İnsanların fokların kullandığı mağaralara girmesi de hayvanların yaşam alanlarını, bazı durumlarda ise yavrularını terk etmesine neden olabiliyor.
Foça’nın adaları ve kıyı mağaraları yalnızca dikkat çekici doğal oluşumlar olarak değil, nadir bir deniz memelisinin yaşamını sürdürebildiği hassas alanlar olarak da önem taşıyor.
