EYT düzenlemesinin dışında kalan milyonlarca sigortalı için kademeli emeklilik beklentisi gündemdeki yerini koruyor. 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk kez sigortalı olan çalışanlar, olası bir yeni düzenleme için gelişmeleri yakından takip ediyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, bu kapsamdaki sigortalılar için dikkat çeken bir senaryoyu kamuoyuyla paylaştı.
EYT düzenlemesiyle birlikte 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırıldı. 4A (SSK) kapsamında işe giriş tarihine bağlı olarak 5.000 ila 5.975 prim gününü tamamlayan sigortalılar, yaş şartına takılmadan emeklilik hakkı elde etti.
Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamında ise kadınlar 7.200, erkekler 9.000 prim gününü tamamlamaları halinde yaş şartı aranmaksızın emekli olabildi. Söz konusu düzenleme yürürlüğe girerek uygulanmaya başlandı ve mevcut sosyal güvenlik sisteminin bir parçası haline geldi.
1999–2008 arası sigortalılar ne talep ediyor?
EYT sonrası en yoğun tartışma, 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk kez sigortalı olanlar üzerinden yürütülüyor. Bu grupta yer alanlar, “kademeli emeklilik” olarak ifade edilen bir geçiş modeli talep ediyor.
Özgür Erdursun, bu kesimin temel itirazının 8 Eylül 1999’a kadar yaş şartı bulunmazken, 9 Eylül 1999 itibarıyla kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartının bir anda devreye girmesi olduğunu belirtti. Mevcut sistemde bu tarihler arasında sigortalı olanlar için kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 7.000 prim günü şartı uygulanıyor.
“Teknik değil, sert geçiş sorunu”
Erdursun’a göre tartışmanın odağında teknik bir ayrıntıdan ziyade geçişin sertliği bulunuyor. Bir gün geç sigortalı olan bir kişinin, yaş şartı olmayan sistemden çıkarak 58–60 yaş sınırına tabi hale gelmesi eleştiri konusu oluyor.
Bu nedenle “bir kademe olmalıydı” görüşünü savunanların itirazı, ani ve keskin bir değişim yaşanmasına dayanıyor. Erdursun, asıl sorunun bu keskin geçiş olduğunu vurguluyor.
2008 sonrası sistemde kademeli artış
1 Mayıs 2008 sonrasında ise sistem yeniden değişti. Bu dönemde yaş şartı 65’e doğru yükseltilirken, artışın kademeli biçimde planlandığı ifade edildi. Kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş sınırından başlayan süreç, yıllar içinde 65 yaşa doğru ilerledi.
Erdursun, 2008 sonrası düzenlemede ani bir kopuş yerine planlı bir geçiş tasarlandığını belirterek, önceki dönemdeki sert değişimle bu sürecin farklı olduğuna dikkat çekti.
Net bir çalışma açıklanmadı
Erdursun, mevcut durumda iktidar cephesinden kademeli emekliliğe ilişkin net bir çalışma açıklanmadığını söyledi. Ancak böyle bir düzenlemenin teknik olarak mümkün olduğunu ifade etti.
Olası bir modelin belirli ilkelere dayanması gerektiğini kaydeden Erdursun, şu başlıklara işaret etti: EYT kapsamına dokunulmaması, ani sıçramanın yumuşatılması ancak erken yaşta emekliliğin teşvik edilmemesi, maliyet hesabının şeffaf yapılması, 2008 sonrası sigortalılar için yeni bir adaletsizlik oluşturulmaması ve geçiş kurallarının açık ve çelişkisiz biçimde yazılması.
Milyonlarca kişiyi ilgilendiriyor
Yaklaşık 1999–2008 arasında sigortalı olan milyonlarca kişinin olası bir düzenlemeden etkileneceğini belirten Erdursun, böyle bir adım atılacaksa mali ve toplumsal sonuçların net şekilde hesaplanması gerektiğini vurguladı.
Yaklaşık 3 milyon 800 bin sigortalıyı yakından ilgilendirdiği belirtilen kademeli emeklilik modelinin, seçim sürecine doğru daha fazla gündeme gelebileceği ifade edildi.
