Kamuoyunda, 1 Mayıs’ın kökenine ilişkin sorular artarken, Haymarket Olayı’nın işçi hareketleri içindeki yeri araştırılıyor. Peki, Haymarket olayı nedir? 1 Mayıs kutlamaları neye dayanıyor?
Haymarket olayı nedir?
1 Mayıs İşçi ve Emekçi Bayramı, işçilerin hak taleplerini dile getirmek ve dayanışmayı güçlendirmek amacıyla ortaya çıkmış bir gündür. Uluslararası alanda “1 Mayıs Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü” olarak anılan bu tarih, ilk kez 1890 yılında dünya genelinde kutlanmıştır. Ancak işçi hareketlerinin temeli daha eskiye uzanır. 1856 yılında Avustralya’nın Melbourne kentinde taş ve inşaat işçileri, günlük çalışma süresinin sekiz saate indirilmesi talebiyle yürüyüş düzenlemiştir. Bu eylem, işçi hakları mücadelesinin erken örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir.
1 Mayıs kutlamaları neye dayanıyor?
1886 yılında ise Amerika Birleşik Devletleri’nin Chicago kentinde işçiler, uzun çalışma saatlerine karşı greve gitmiştir. Günde 12 saat olan çalışma süresinin sekiz saate düşürülmesi talebiyle başlatılan eylemler geniş katılımla gerçekleşmiş ve birkaç gün sürmüştür. Bu süreçte yaşanan olaylar, işçi hareketlerinin tarihsel gelişiminde önemli bir dönüm noktası olmuştur. 4 Mayıs 1886’da meydana gelen ve “Haymarket Olayı” olarak bilinen olaylarda işçiler ve polisler hayatını kaybetmiştir. Bu gelişmelerin ardından 1889 yılında toplanan İkinci Enternasyonal’de 1 Mayıs, işçilerin birlik ve dayanışma günü olarak kabul edilmiştir.
Türkiye’de 1 Mayıs’ın geçmişi Osmanlı dönemine kadar uzanmaktadır. İlk kutlamalar 1911 yılında Selanik’te, 1912 yılında ise İstanbul’da resmi olmayan şekilde gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet döneminde ise 1923 yılında ilk kez resmi olarak kutlanmıştır. Ancak sonraki yıllarda çeşitli yasal düzenlemeler nedeniyle kutlamalar sınırlandırılmış ve 1925 yılında yürürlüğe giren Takrir-i Sükûn Kanunu ile tamamen yasaklanmıştır.
Uzun bir aradan sonra 1976 yılında Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) öncülüğünde İstanbul Taksim’de geniş katılımlı bir etkinlik düzenlenmiştir. 1977 yılında ise daha büyük bir kalabalıkla gerçekleştirilen kutlamalar sırasında yaşanan olaylar, tarihe önemli bir kırılma noktası olarak geçmiştir. Taksim Meydanı’nda gerçekleşen etkinlikte çıkan kargaşa sonucunda çok sayıda kişi hayatını kaybetmiş ve yaralanmıştır. Bu olay, kamuoyunda “Kanlı 1 Mayıs” olarak anılmıştır.
