Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), son dönemde kullanım alanları ve sayıları artan insansız hava araçlarına (İHA) yönelik yeni bir düzenleme hazırladı. Genel görüşe açılan "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı" taslağı ile İHA'ların tasarımı, üretimi, piyasaya arzı ve Türk hava sahasında işletilmesine ilişkin emniyet, güvenlik ve teknik esaslar yeniden düzenleniyor.
Açık, özel ve sertifikalı olmak üzere üç ayrı kategoriye ayrılacak
Taslak kapsamında İHA operasyonları risk seviyelerine göre açık, özel ve sertifikalı olmak üzere üç ayrı kategoriye ayrılacak. Sertifikalı kategoride yer alan İHA'ların kalabalık insan toplulukları üzerinde uçuş gerçekleştirebilmesine, insan ve tehlikeli madde taşımacılığında kullanılabilmesine imkan tanınacak. Bu kategorideki İHA'lar için SHGM tarafından uçuşa elverişlilik sertifikası düzenlenecek.
Merezi izleme sağlayacak
Yeni düzenlemeyle birlikte Türkiye'de İHA sistemlerine ilişkin kayıt, tescil, denetim ve yetkilendirme süreçlerini yürütmekle görevli olan SHGM, İHA Takip ve Trafik Yönetim Sistemi'ni (İHATTYS) kurarak işletecek. İHA trafiğinin merkezi olarak izlenmesi ve yönetilmesini sağlayacak sistem sayesinde kayıtlı araçların anlık konum ve uçuş durum bilgileri takip edilebilecek. Ayrıca uçuş izni başvuruları, onaylar ve iptaller çevrim içi ortamda kayıt altına alınacak. Aynı hava sahasını aynı anda kullanmak isteyen birden fazla İHA arasında olası çatışmaların tespit edilmesi ve işleticilerin uyarılması da sistem üzerinden gerçekleştirilecek.
Ayrıca operasyonel yetkilendirme aranmayacak
Taslakta tarımsal faaliyetlere yönelik özel hükümler de yer aldı. Tarım ve Orman Bakanlığınca ruhsatlandırılmış İHA sistemleriyle izin verilen bitki koruma ürünlerinin uygulanması tehlikeli madde taşımacılığı kapsamında değerlendirilmeyecek. Bunun yanı sıra serbest bölgelerde ve meskun mahal dışında gerçekleştirilecek tarımsal operasyonlarda İHATTYS üzerinden yapılacak bildirim yeterli sayılacak ve ayrıca operasyonel yetkilendirme aranmayacak.
Düzenleme kapsamında talimatta yer alan usul ve esaslara aykırı hareket eden kişiler hakkında 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile SHGM Tarafından Verilecek İdari Para Cezaları Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanacak. Emniyet denetimleri sonucunda talimat şartlarını karşılamadığı belirlenen işleticilerin operasyonel yetkilendirmeleri, Hafif İHA İşleticisi Sertifikaları ve pilot yetkinlik belgeleri sınırlandırılabilecek, askıya alınabilecek veya iptal edilebilecek.
Gerekli izinler alınmadan ya da belirlenen uçuş sahalarının dışına çıkılarak gerçekleştirilen uçuşlarda ilgili kişi ve işletmeler hakkında idari yaptırım süreci başlatılacak. Suç teşkil eden fiillerin tespit edilmesi halinde ise Cumhuriyet başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak.
Taslakta güvenlik ve mahremiyet konularına da yer verildi. İHA işleticileri ve pilotları, araçların terör amaçlı veya yasa dışı kullanımını önlemek için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak. Mahremiyet ihlallerinde ise Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanacak.
Asgari yaş sınırı 16 olarak belirlendi
Açık ve özel kategorilerde İHA kullanacak uzaktan pilotlar için asgari yaş sınırı 16 olarak belirlendi. Ancak C0 sınıfı İHA'ların işletilmesinde, azami kalkış ağırlığı 500 gramın altında olan araçların kullanımında ve 16 yaşından büyük yetkin bir pilotun doğrudan gözetimi altında gerçekleştirilen uçuşlarda yaş şartı aranmayacak.
Taslak, yabancı tescilli İHA'ların Türkiye'deki faaliyetlerine ilişkin yeni kurallar da getiriyor. Başka bir ülkede tescilli İHA işleticileri, Türk hava sahasında operasyon gerçekleştirmek istemeleri halinde kendi ülkelerindeki yetkili otoritelerden aldıkları geçerli operasyonel yetkilendirmeleri ve SHGM tarafından talep edilen risk analizlerini sunmak zorunda olacak. Yabancı tescilli İHA'ların Türkiye'de gerçekleştireceği tüm operasyonlar için en az 20 gün önceden SHGM'ye başvurulması ve izin alınması gerekecek. Acil durumlar, kamu güvenliği, basın-yayın faaliyetleri ve afet müdahaleleri gibi öngörülemeyen durumlarda ise Genel Müdürlük başvuru süresini kısaltabilecek veya geçici uçuş izni verebilecek.
Yabancı pilotların lisanslarının tanınması ise karşılıklılık ilkesi ve uluslararası anlaşmalar çerçevesinde SHGM tarafından değerlendirilecek.
Taslağa göre, özel veya sertifikalı kategoride faaliyet gösteren işleticiler ile açık kategoride azami kalkış ağırlığı 500 gram ve üzeri olan ya da kamera, mikrofon gibi kişisel veri kaydedebilen sensörler taşıyan İHA'ları kullananlar SHGM sistemine kayıt yaptırmakla yükümlü olacak. Sertifikalı kategoride bulunan İHA'lar ile azami kalkış ağırlığı 150 kilogram ve üzerindeki araçlar ise Genel Müdürlük Hava Aracı Sicili'ne tescil edilecek ve özel işaret alacak. Kayıt ve tescil işlemlerinin, ilgili kurumların süreçlerinin tamamlanmasının ardından SHGM tarafından en geç 15 iş günü içinde sonuçlandırılması öngörülüyor.
