Türkiye'nin en büyük adası olarak bilinen Gökçeada, tarih boyunca farklı isimlerle anıldı. Günümüzde Çanakkale'ye bağlı bir ilçe olan ada, uzun yıllar İmroz adıyla tanındı. Ege Denizi'nin kuzeyinde, Gelibolu Yarımadası'nın batısında bulunan adanın geçmişi Antik Çağ'a kadar uzanıyor. Tarihî kaynaklarda İmbros, Imbros ve Imbrus gibi farklı biçimlerde yer alan ada ismi, Osmanlı döneminde İmroz olarak kullanılmaya başlandı. Cumhuriyet döneminde de bir süre aynı adla anılan adanın ismi, 29 Temmuz 1970 tarihinde alınan Bakanlar Kurulu kararıyla Gökçeada olarak değiştirildi.
İmroz gerçekte neresi?
İmroz, günümüzde Çanakkale iline bağlı Gökçeada'nın eski adıdır. Kuzey Ege Denizi'nde bulunan ada, Çanakkale Boğazı'nın batısında ve Gelibolu Yarımadası'nın açıklarında yer alıyor. Türkiye'nin yüzölçümü bakımından en büyük adası olan Gökçeada, coğrafi konumu ve tarihî geçmişiyle biliniyor.
Adanın İmroz olarak anılması, farklı bir yerleşim alanını değil, doğrudan bugünkü Gökçeada'yı ifade ediyor. Gökçeada adı resmî kayıtlarda kullanılırken İmroz ismi de tarihî kaynaklarda ve adanın geçmişine ilişkin anlatımlarda yer almaya devam ediyor.
İmroz ismi nereden geliyor?
İmroz adının kökeni Antik Çağ'a dayanıyor. Antik dönem yazarlarından Plinius, eserlerinde adadan Imbrus veya Imbros adıyla söz ediyor. Bu isim, adanın bilinen en eski adlandırmalarından biri olarak kabul ediliyor.
İmbros kelimesinin ilk ortaya çıkışına ilişkin farklı görüşler bulunuyor. İsmin Helen kökenli olmadığı ve daha eski Anadolu dilleriyle bağlantılı olabileceği yönünde değerlendirmeler yapılıyor. Bu görüşlerden biri, adanın ismini Luvice ile ilişkilendirilen ve açık arazi anlamı taşıdığı ileri sürülen "İmraşşa" sözcüğüne dayandırıyor. Ancak bu dilsel bağlantı kesinleşmiş bir etimolojik açıklama olarak kabul edilmiyor.
Bir başka görüş ise adanın adının eski yerleşim topluluklarından Pelasgların inançlarıyla bağlantılı olabileceğini öne sürüyor. Bu anlatımda, İmbros isminin bereketle ilişkilendirilen bir tanrıçadan esinlenerek verildiği ifade ediliyor. Bununla birlikte söz konusu açıklamanın tarihsel ve dilbilimsel açıdan kesin olarak kanıtlandığına ilişkin ortak bir kabul bulunmuyor.
İmbros ismi nasıl İmroz oldu?
Adanın tarihindeki önemli dönemlerden biri Osmanlı yönetimine geçişi oldu. Gökçeada, 1455 yılında Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı. Bu süreçte Antik Çağ'dan itibaren kullanılan İmbros ismi, Türkçenin ses yapısına uyum sağlayarak İmroz biçimine dönüştü.
İmroz adının Osmanlı dönemindeki kullanımını gösteren kaynaklardan biri de Piri Reis'in Kitab-ı Bahriye adlı eseri oldu. Osmanlı denizcilik tarihinin önemli eserleri arasında bulunan kitapta adanın ismi İmroz olarak yer aldı.
İmroz'un adı ne zaman Gökçeada olarak değiştirildi?
İmroz ismi, Osmanlı döneminin ardından Cumhuriyet döneminde de kullanılmaya devam etti. Ada, 1923 yılında Lozan Barış Antlaşması kapsamında Türkiye'ye bağlandı ve uzun yıllar resmî olarak İmroz adıyla anıldı.
Adanın isim değişikliği ise 29 Temmuz 1970 tarihinde gerçekleşti. Gökçeada Belediyesinin tarihçe bölümünde yer alan bilgilere göre, 8479 sayılı Bakanlar Kurulu kararnamesiyle İmroz ismi Gökçeada olarak değiştirildi. Bu tarihten itibaren adanın resmî adı Gökçeada oldu.
İsim değişikliğinin ardından Gökçeada adı resmî kullanıma yerleşirken İmroz ismi tarihî kimliğin bir parçası olarak varlığını sürdürdü. Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de adayı tanıttığı sayfada Gökçeada ve İmroz isimlerini birlikte kullanıyor.
