İzmir’in Konak ilçesinde bulunan ve kentin endüstri mirası yapılarından biri olarak kabul edilen Tarihi Elektrik Fabrikası için hazırlanan yeni imar planlarının Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanarak 12 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanması, kentte tartışmaları beraberinde getirdi. Söz konusu plan değişikliğine İzmir’deki meslek odaları da tepki gösterdi. TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi ile TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi ortak bir açıklama yayımlayarak Tarihi Elektrik Fabrikası’nın ranta teslim edilmemesi gerektiğini ifade etti.
Meslek odalarının ortak açıklamasında, kamuoyunda “Elektrik Fabrikası” olarak bilinen ve İzmir’in Konak ilçesi Umurbey Mahallesi’nde bulunan 3535 ada 6, 87 ve 155 parseller için hazırlanan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı değişikliğinin Cumhurbaşkanı kararıyla duyurulduğu hatırlatıldı. Açıklamada, söz konusu plan değişiklikleri kapsamında bu alanlar için “Ticaret-Turizm Alanı (E:3.00, Yençok:20 Kat), Özel Proje Alanı ve Yol” kullanım kararlarının düzenlendiği belirtildi.
Ortak açıklamada, plan değişikliğine konu olan parsellerin yürürlükte bulunan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı’nda kısmen TAKS:0.50, KAKS:1.50 yapılaşma koşullu “Kültürel Tesisler Alanı”, “Özel Proje Alanı (Ö.P.A)” ve kısmen 10 metre genişliğinde yaya yolu kullanım kararları içinde yer aldığı ifade edildi. Yapılan değişiklikle alanın mevcut plan kararlarının ve kamusal kullanım yaklaşımının ortadan kaldırıldığı vurgulandı.
Meslek odaları tarafından yapılan açıklamada, plan değişikliği ile parsellerde yapılaşma yoğunluğunun artırıldığı ve endüstri mirası niteliğindeki kültür varlığının çevresinin ticaret ve turizm odaklı yüksek yoğunluklu yapılaşmaya açıldığı ifade edildi. Bu durumun, Tarihi Elektrik Fabrikası’nın özgün işlevine uygun bir biçimde gelecek kuşaklara aktarılmasını engelleyebileceği ve tarihi yapının silueti ile algısının yoğun yapılaşma nedeniyle tehdit altına girebileceği belirtildi.
Açıklamada, kentlerin geleceğinin merkezi kararlarla veya parçacı planlama yaklaşımlarıyla belirlenemeyeceği vurgulanarak şehircilik biliminin kentsel mekânın toplumsal ihtiyaçlar, kültürel değerler ve kamu yararı doğrultusunda düzenlenmesini gerektirdiği ifade edildi. Meslek odaları, alınan kararın planlamayı kamusal bir araç olmaktan çıkararak özelleştirme politikalarının bir parçası haline getirmeyi amaçladığını ileri sürdü.
Mimarlar Odası İzmir Şubesi ve Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi tarafından yapılan açıklamada, söz konusu plan değişikliğinin yalnızca bir imar planı değişikliği olmadığı, aynı zamanda İzmir’in endüstri mirası niteliğindeki önemli kültür varlıklarından biri olan Tarihi Elektrik Fabrikası ve çevresinin sermaye odaklı bir planlama anlayışıyla yeniden tanımlanması anlamına geldiği ifade edildi. Ayrıca plan değişikliklerinin kentlilerin, meslek odalarının ve yerel yönetimlerin itirazları dikkate alınmadan ve toplumsal bir tartışma yürütülmeden onaylandığı belirtildi.
Açıklamada bilimsel ve katılımcı planlama süreçlerinin tasfiye edildiği ifade edilirken, bu yaklaşımın şehircilik ilkeleri ve kamu yararı anlayışıyla çeliştiği görüşü dile getirildi. Sosyal devlet anlayışının kamu mülkiyetindeki alanların toplumsal yarar gözetilerek korunmasını ve değerlendirilmesini zorunlu kıldığı belirtilen açıklamada, kamu yararının tarihi ve kültürel değerlerin satışından elde edilecek kısa vadeli gelirler olmadığı vurgulandı.
Meslek odaları açıklamada, alınan kararın kamu mallarının planlama araçları kullanılarak sermayeye devredilmesinin önünü açtığını ve kentlerin tarihsel ile kültürel değerlerini ekonomik rant nesnesine dönüştürdüğünü savundu. TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi ve TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi, Tarihi Elektrik Fabrikası ve çevresindeki alanın özelleştirme politikaları kapsamında yapılaşmaya açılmasına karşı olduklarını bir kez daha açıkladı.
Endüstri mirası niteliğindeki bu alanın kamusal, kültürel ve bilimsel işlevlerle değerlendirilmesi gerektiğinin vurgulandığı açıklamada, mimarlık ve planlama ilkelerine aykırı olduğu belirtilen plan değişikliklerine karşı hukuki ve mesleki tüm yolların kullanılacağı ifade edildi.
Meslek odaları ayrıca, 12 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla duyurulan ve önümüzdeki süreçte askıya çıkarılması beklenen imar planı değişikliklerine karşı yerel yönetimleri, meslek odalarını, sivil toplum kuruluşlarını, akademiyi ve İzmir halkını güçlü bir ortak tutum almaya davet etti. Açıklamada, İzmir’in tarihsel ve kültürel mirasının rant projelerine teslim edilmesine izin verilmeyeceği belirtilerek Tarihi Elektrik Fabrikası’nın ticari yapılaşma baskısı altında yok edilmesine karşı hukuki, mesleki ve toplumsal mücadelenin kararlılıkla sürdürüleceği ifade edildi.
Ortak açıklamada, “Tarihi Elektrik Fabrikası İzmir halkına aittir, ranta teslim edilemez” ifadelerine de yer verildi.
