İzmir’in kent belleğinde önemli bir yere sahip olan Şato, yaklaşık 70 yıl sonra kuruluşundaki kamusal buluşma işlevini yeni bir kuşakla sürdürüyor. Varyant’ın üst bölümünde 1954 yılında “Şark Kahvesi” olarak tasarlanan yapı, bugün İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane ve İzmirli Kahve olarak kullanılıyor. Mimarlar Rıza Aşkan ve Doğan Tekeli tarafından tasarlanan Şato’da yıllar önce kahve ve sohbet etrafında şekillenen sosyal yaşam, bugün kitaplar, ders notları ve sınavlara hazırlanan gençlerle devam ediyor. İzmir manzarasına hakim yapı, özellikle sınavlara hazırlanan gençlerin çalışma alanlarından biri haline geldi.
Varyant’ın üzerinde 70 yıllık İzmir hatırası
Şato’nun geçmişi, İzmir’in 1950’li yıllarda yaşadığı değişimle birlikte şekillendi. Eşrefpaşa ve Hatay’ın gelişiminde önemli rol oynayan Varyant yolunun açıldığı dönemde kente kazandırılan yapı, yol ile Bahri Baba Parkı arasındaki eğimli arazi üzerine iki katlı olarak tasarlandı. Yapının giriş katında büyük bir salon, alt bölümünde ise açık oturma terasları yer aldı. Dönemin belediye yayınlarında Şark Kahvesi’nin Vali Rahmi Bey Parkı’nın üst bölümünde; körfez, Karşıyaka ve Yamanlar Dağı manzarasına hakim bir noktada inşa edildiği aktarılıyordu. Yapının İzmirlilere temiz ve nezih bir ortamda dinlenme ve eğlenme imkanı sunması amaçlanıyordu. Aradan geçen yaklaşık 70 yılın ardından Şato, yine İzmirlilerin dinlendiği, kahve içtiği ve kent manzarasını izlediği bir alan olarak kullanılıyor.
Şark Kahvesi’nden İzmirli Kahve’ye
Şato’nun geçmişi ile bugünü arasındaki en dikkat çekici bağlantılardan birini kahve kültürü oluşturuyor. Kapılarını 1954 yılında Şark Kahvesi olarak açan tarihi yapıda bugün İzmirli Kahve hizmet veriyor. Geçmişte kahvehane masalarının bulunduğu yapıda bugün çalışma masaları yer alırken, sohbetlere kitaplar ve ders notları eşlik ediyor. Şato’nun kullanım amacı ise geçen yıllar içerisinde birçok kez değişti. Düğün salonu ve restoran olarak da hizmet veren yapı, 1990’lı yıllarda yapısal değişikliklerden geçti. Buna karşın İzmir manzarasına hakim konumu ve kentlilerin kullanımına açık yapısı korundu. Bugün İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane olarak değerlendirilen Şato, İzmirli Kahve ile geçmişindeki sosyal yaşam kültürünü farklı bir anlayışla devam ettiriyor. Bir zamanlar Şark Kahvesi’nde bir araya gelen İzmirlilerin yerini ağırlıklı olarak sınavlara hazırlanan gençler alırken, kahve kültürü de yapının yaklaşık 70 yıllık hikayesindeki yerini koruyor.
Buca’dan her gün Şato’ya geliyor
KPSS’ye hazırlanan 21 yaşındaki Rümeysa Acay da Şato Kütüphanesi’ni düzenli kullanan gençler arasında yer alıyor. Buca’dan hemen her gün Şato’ya geldiğini belirten Acay, sabah saatlerinden akşama kadar burada ders çalıştığını söyledi. Yapının geçmişini bildiğini ve zaman zaman araştırdığını anlatarak, tarihi atmosferin sınava hazırlık sürecinde kendisini daha huzurlu hissettirdiğini ifade etti. Bahçede dinlenmenin ve kahve içmenin sınav stresini azaltmasına yardımcı olduğunu belirten Acay, öğrencilerin kendi yemeklerini getirebilmesinin hem ekonomik hem de sağlıklı olduğunu söyledi. Ayrıca bu tür alanların artırılması gerektiğini belirterek sunulan kahve hizmetinden memnun olduğunu dile getirdi.
Gününün 11 saatini Şato’da geçiriyor
KPSS ön lisans sınavına hazırlanan 26 yaşındaki Elif Şavli ise gününün yaklaşık 11 saatini Şato’da geçiriyor. Yapının geçmişte Şark Kahvesi olarak kullanıldığını bilmediğini ifade eden Şavli, Şato’nun kendisi için ev gibi olduğunu ve manzarasının kendisini iyi hissettirdiğini anlattı. Her gün kütüphaneye geldiğini belirterek, İzmirli Kahve’den de yararlandığını söyledi. Sabah kahvesini evden getirdiğini ancak gün içerisinde ihtiyaç duyduğunda buradan kahve alabildiğini ifade eden Şavli, fiyatları uygun bulduğunu ve kahvenin lezzetinden memnun olduğunu kaydetti.
“Bir yaşanmışlık olduğu hissediliyor”
28 yaşındaki KPSS adayı Merve Zemzem de Şato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullandığını belirtti. Farklı çalışma alanlarını denediğini ancak yeniden Şato’ya döndüğünü anlatan Zemzem, yapının atmosferini ev huzuruna benzetti. Şato’nun kendisini içine çeken farklı bir havası olduğunu belirterek, kahve hizmeti, personel ve sunulan imkanlardan memnun olduğunu söyledi. Kütüphaneyi kullanmaya başladığı 2024 yılında İzmirli Kahve’nin bulunmadığını aktaran Zemzem, bu yıl kahve hizmetinin sağladığı katkıyı daha fazla hissettiklerini ifade etti. Şato’nun geçmişteki hikayesini daha önce bilmediğini söyleyerek, buna rağmen yapıda geçmişten gelen bir yaşanmışlık hissinin fark edildiğini ve bu atmosferin kullanıcıları etkilediğini belirtti.
