İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı, Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihinin önemli merkezlerinden İzmir’in 82 yıllık fotoğrafçılık geçmişini kapsamlı bir yayınla okuyucuya sundu. “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” adlı kitabın temelleri, 11 Aralık 2025’te Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) açılan aynı adlı araştırma sergisinin hazırlık sürecinde atıldı. Serginin ardından genişletilen araştırma kapsamında Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerdeki arşivler, kütüphaneler, müzeler, aile arşivleri ve özel koleksiyonlar incelendi.
İzmir’in fotoğrafçılık tarihi belgelerle anlatılıyor
Kitabın ana bölümünde, İzmir’de 1840 yılında gerçekleştirilen ilk fotoğraf çekimlerinden 1922 Büyük Yangını’na kadar kentte faaliyet gösteren fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler ele alınıyor. Fotoğrafçıların kimlikleri ve kurdukları ortaklıklardan stüdyo adreslerine, kullandıkları fotoğraf formatlarından kartonlara, gazete ilanlarından günümüze ulaşan eserlerine kadar çok sayıda bilgi ve belge çalışmada bir araya getirildi. Yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm, ilan ve arşiv belgesinin araştırma yazılarıyla buluşturulduğu yayın, İzmir’de profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık gelişimini ortaya koyuyor.
Sekiz yazar İzmir’in görsel hafızasını araştırdı
Yayına Aybala Yentürk’ün “Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi” başlıklı çalışmasıyla katkı sunulurken, Onur Eryeşil “Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu” başlıklı yazısıyla kitapta yer aldı. Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır, “İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar”; Fabio Tito, “Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği” başlıklı çalışmaları kaleme aldı. Kitapta ayrıca Nejat Yentürk’ün “Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv”, Nihan Özdal’ın “Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları” ve Mert Rüstem’in “Bir Geleneğin Hikâyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi” başlıklı yazıları bulunuyor.
90’a yakın fotoğrafçının izi bulundu
Kitabı yayına hazırlayan Aybala Yentürk, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde önemli bir merkez olduğunu, özellikle fotoğrafçılığın kurumsallaşması ve profesyonelleşmesi açısından öne çıktığını belirtti. İzmir fotoğrafçılık tarihi incelenmeden Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinin eksik kalacağını ifade eden Yentürk, araştırmaya başladıklarında yaklaşık 70 fotoğrafhanenin varlığından haberdar olduklarını, çalışmalar ilerledikçe 70’ten fazla fotoğrafhane ile 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettiklerini aktardı.
Araştırma sınırı 1840 ve 1922 olarak belirlendi
Çalışmanın 1840-1922 dönemini kapsamasının özel nedenleri bulunduğunu belirten Yentürk, başlangıç tarihi olarak 1840’ın seçilmesinde İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin bu yıl gerçekleştirilmesinin etkili olduğunu kaydetti. Araştırmanın 1922 ile sınırlandırılmasının nedenini ise Büyük İzmir Yangını olarak açıklayarak, çalışmada ele alınan fotoğrafhanelerin yangında yok olduğunu belirtti.
Aile albümleri araştırmaya kaynak oldu
Kitabın hazırlık sürecinde ulaşılabilen ulusal ve uluslararası dijital arşivlerin tarandığını aktaran Yentürk, İzmir kent tarihine ilişkin önemli koleksiyonlara sahip kişilerin arşivlerini araştırmacılara açmasının çalışmaya önemli katkı sağladığını ifade etti. İzmir’deki köklü Levanten ailelerin aile albümlerine de eriştiklerini belirterek, böylece araştırmada oldukça geniş bir görsel ve yazılı materyal üzerinde çalışma imkânı bulduklarını kaydetti. “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” kitabı, APİKAM bünyesindeki İzmirli Kahve’nin yanı sıra çeşitli çevrim içi satış kanallarından da okuyuculara sunuluyor.
