Avrupa'da jet yakıtı tedarikinde yaşanan sıkışıklık havacılık sektörünün gündemine girdi. Ortadoğu'daki çatışmaların bölgeden Avrupa'ya yapılan geleneksel yakıt sevkiyatlarını aksatması, kıtadaki stokların gerilemesine neden oldu.
Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) bölgesindeki jet yakıtı stokları, 10 Eylül haftasında 2019'dan bu yana kaydedilen en düşük seviyeye indi. Avrupa'nın önemli petrol rafineri, depolama ve ticaret merkezleri arasında bulunan ARA'daki stoklar, kıtadaki yakıt arzının takip edildiği göstergeler arasında yer alıyor.
Avrupa'da günlük 510 bin varil açık bekleniyor
Enerji piyasası danışmanlığı Energy Aspects'in tahminlerine göre Avrupa'da 2026'nın son üç ayında günlük yaklaşık 510 bin varillik jet yakıtı açığı oluşabilir.
Aynı dönemde ABD'de günlük 18 bin varil, Asya-Pasifik bölgesinde ise günlük 419 bin varil arz fazlası bekleniyor. Ortaya çıkan bu farklılığın küresel jet yakıtı ticaretindeki akışın yeniden şekillenmesine yol açabileceği değerlendiriliyor.
Avrupa'daki arz sıkışıklığının temelinde ise Ortadoğu'dan gerçekleştirilen sevkiyatların azalması bulunuyor. Geleneksel tedarik kanallarında yaşanan aksama nedeniyle Avrupa daha uzak pazarlardan jet yakıtı temin etmeye yöneliyor.
Avrupa jet yakıtı için yeni tedarikçilere yöneldi
Avrupa'nın jet yakıtı açığını kapatmak amacıyla Nijerya, ABD, Kanada ve Güney Kore gibi daha uzak ülkelerden tedariki artırdığı belirtiliyor.
Bu ülkeler arasında özellikle Güney Kore'den yapılan sevkiyattaki yükseliş dikkati çekiyor. Eylül ayında Güney Kore'den Avrupa'ya gönderilen jet yakıtının günlük yaklaşık 129 bin varile ulaşması bekleniyor. Bu miktar, Ekim 2022'den bu yana kaydedilen en yüksek aylık seviye olarak öne çıkıyor.
Güney Kore'nin jet yakıtı üretiminde de artış yaşandı. Ülkede temmuz ayında yaklaşık 13,89 milyon varil jet yakıtı üretildi. Böylece üretim son 7 yılın en yüksek seviyesine çıktı.
Asya'daki jet yakıtı fazlası Avrupa'ya yöneliyor
Asya-Pasifik bölgesinde oluşması beklenen arz fazlası, Avrupa'nın yaşadığı açığın kapatılmasında alternatif kaynaklardan biri haline geliyor.
Avrupa ve Asya piyasaları arasındaki fiyat farkının artması, Asya'daki jet yakıtının uzun mesafelere rağmen Avrupa'ya taşınmasını ekonomik açıdan mümkün hale getiriyor. Bu durum küresel piyasada jet yakıtının ticaret rotalarının da değişmesine neden oluyor.
Reuters'ın aktardığı verilere göre Avrupa'nın Güney Kore'den gerçekleştirdiği jet yakıtı ithalatı eylül ayında günlük 129 bin varile ulaşarak Ekim 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Jet yakıtındaki artış uçak biletlerini etkiler mi?
Jet yakıtı, havayolu şirketlerinin başlıca işletme giderleri arasında bulunuyor. Bu nedenle yakıt fiyatlarında yaşanabilecek ve uzun süre devam edecek bir yükseliş, şirketlerin operasyon maliyetlerini artırabilecek unsurlar arasında gösteriliyor.
Reuters'a konuşan sektör kaynaklarının verdiği bilgilere göre yakıt giderleri, havayolu şirketlerinin işletme maliyetlerinin yaklaşık yüzde 20-25'ini oluşturabiliyor.
Avrupa'daki arz sıkışıklığının jet yakıtı fiyatlarını yükseltmesi durumunda havayolu şirketlerinin maliyet baskısıyla karşı karşıya kalması bekleniyor. Bunun uçak bileti fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağına ilişkin ise paylaşılan bilgilerde kesin bir oran veya zam tarihi bulunmuyor.
Türkiye'de jet yakıtında son durum ne?
Avrupa'daki gelişmeler Türkiye açısından da önem taşıyor. Jet yakıtının küresel bir piyasada işlem görmesi nedeniyle uluslararası fiyatlarda yaşanabilecek yükseliş, havayolu şirketlerinin yakıt maliyetlerini etkileyebilir.
Bununla birlikte Türkiye'nin jet yakıtındaki mevcut durumunun Avrupa ile aynı olmadığı belirtiliyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, geçtiğimiz aylarda yaptığı açıklamada Türkiye'nin jet yakıtında ithalatçı değil, ihracatçı konumunda bulunduğunu ve açıklamanın yapıldığı tarihte ülkede net bir jet yakıtı problemi olmadığını ifade etmişti.
