Türkiye tarihinin en büyük felaketlerinden biri olan Erzincan Depremi sonrası yürütülen adli süreçte görev alan savcı İzzet Akçal, kamuoyunun merak ettiği isimlerden biri oldu Peki, Yusuf İzzet Akçal kimdir?
Yusuf İzzet Akçal kimdir?
Yusuf İzzet Akçal, 29 Eylül 1906’da Rize’nin Çayeli ilçesine bağlı Çataldere köyünde doğdu. Babası Ahmet Efendi, annesi Muhtediye Ayşe Hanım’dır. Zemzem Hanım ile evlenen Akçal’ın dört çocuğu oldu. Yusuf İzzet Akçal, eski bakan Erol Yılmaz Akçal’ın babası, eski başbakan Mesut Yılmaz’ın ise amcasıdır.
Ankara Hukuk Fakültesinden mezun olan Akçal, meslek hayatına Adalet Bakanlığı bünyesinde başladı. 1930 yılında Kemaliye Savcılığına atandı. Daha sonra Diyarbakır Sulh Hâkimliği, Söke Ceza Hâkimliği, Keskin Ceza Hâkimliği, Erzincan Cumhuriyet Savcılığı, İstanbul Sulh Hâkimliği, Üsküdar Cumhuriyet Savcılığı ve Bursa Cumhuriyet Savcılığı görevlerinde bulundu.
Akçal, 1939 Erzincan Depremi sırasında Erzincan Cumhuriyet Savcısı olarak görev yapıyordu. Deprem sonrası vali vekili olarak bölgede yürüttüğü çalışmalar nedeniyle iki kez takdirname aldı. Bu süreçte, cezaevindeki mahkûmların enkaz kaldırma ve kurtarma çalışmalarına katılması için geçici olarak dışarı çıkarılması olayıyla da hafızalarda yer edindi.
1950 genel seçimlerinde Demokrat Parti’den Rize milletvekili seçilen Akçal, 1954 ve 1957 seçimlerinde de aynı ilden milletvekili olarak Meclis’e girdi. TBMM’de Maliye Komisyonu, Bütçe Komisyonu ve çeşitli geçici komisyonlarda görev yaptı. Çok sayıda kanun teklifi, önerge ve soru önergesi verdi.
1 Kasım 1959’da kurulan V. Menderes Kabinesi’nde Devlet Bakanı olarak görev aldı. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından tutuklandı ve Yassıada’da yargılandı. 15 Eylül 1961’de müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Sağlık durumu nedeniyle 7 Ekim 1964’te cezası affedildi.
Cezaevinden çıktıktan sonra avukatlık mesleğine dönen Akçal, 1968’de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Denetleme Kurulu üyeliğine getirildi. 1977 genel seçimlerinde Adalet Partisi’nden yeniden Rize milletvekili seçildi. 1980 askeri müdahalesiyle Meclis’in kapatılması üzerine milletvekilliği sona erdi.
Akçal, kamuoyunda özellikle 26 Aralık 1939’da meydana gelen ve yaklaşık 40 bin kişinin hayatını kaybettiği Erzincan Depremi sırasındaki görev süreciyle tanındı. Depremin ardından Erzincan’da görev yapan savcı olarak bölgede ilk müdahale süreçlerinde aktif rol aldı. Resmi ekiplerin bölgeye ulaşmasının zaman aldığı ilk saatlerde yerel halkla birlikte hareket ederek arama-kurtarma çalışmalarının organize edilmesine katkı sağladı.
Deprem sonrasında güvenli alanların oluşturulması, yaralıların çıkarılması ve ilk müdahalelerin yapılabilmesi için koordinasyon sağladı. Bölgedeki yardım faaliyetlerinin yürütülmesinde yerel imkânları devreye alarak çalışmaların sürdürülmesine katkıda bulundu.
Bu süreçte aldığı dikkat çekici kararlardan biri, cezaevindeki mahkûmların arama-kurtarma çalışmalarına katılması amacıyla geçici olarak serbest bırakılması oldu.
Mahkûmlar, enkaz kaldırma, yaralıların kurtarılması, temel ihtiyaçların karşılanması ve cenazelerin çıkarılması gibi çalışmalarda görev aldı. Görevlerin tamamlanmasının ardından mahkûmların tamamı cezaevine geri döndü.
1939 Erzincan Depremi’nde yürütülen bu çalışmalar ve alınan kararlar, ilerleyen yıllarda kamuoyunda geniş yer buldu. Akçal’ın bu dönemdeki faaliyetleri, TRT’nin Tabii platformunda hazırlanan Kara Kış dizisine de ilham kaynağı oldu. Dizide Akçal karakteri, oyuncu Murat Yıldırım tarafından canlandırılmaktadır.
İzzet Akçal, 1 Eylül 1987 tarihinde hayatını kaybetti. Türkiye siyasi tarihi ve kamu yönetimi içinde hem görev aldığı makamlar hem de 1939 Erzincan Depremi’ndeki rolüyle anılmaktadır.
