Türkiye’de riskli yapıların yenilenerek depremlere ve iklim koşullarına dayanıklı hale getirilmesi amacıyla vatandaşlara yönelik kentsel dönüşüm destekleri sürüyor. Hibe ve kredi imkânlarının yanı sıra taşınma, kira ve tahliye yardımları ile vergi ve harç muafiyetleri de dönüşüm sürecinde hak sahiplerine sunulan destekler arasında bulunuyor.
Bu kapsamda en önemli uygulamalardan biri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen “Yarısı Bizden” kampanyası oldu. İstanbul’un tüm ilçelerini kapsayan kampanya, riskli yapı sahiplerinin konut ve iş yerlerini yenilemelerine finansman desteği sağlamayı amaçlıyor.
Konut başına toplam 1 milyon 875 bin lira destek
“Yarısı Bizden” kampanyası kapsamında vatandaşlara konutlarını yeniden inşa ettirebilmeleri için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira tahliye ya da taşınma desteği veriliyor. Böylece her bir konut için sağlanan toplam destek tutarı 1 milyon 875 bin liraya ulaşıyor.
Finansman desteğinden yararlanan hak sahipleri, konutlarını yüklenici firmalarla anlaşarak yeniden inşa ettirebiliyor. Hibe tutarı yapı maliyetinden düşülürken, kredi desteği dönüşümün finansmanında kullanılabiliyor.
İş yerleri için de destek sağlanıyor
Kampanya kapsamında hak sahiplerinin bir dükkanı veya iş yeri için 437 bin 500 lira hibe, 437 bin 500 lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği veriliyor. Böylece bir iş yeri için toplam destek 1 milyon liraya kadar çıkıyor.
Hak sahibinin aynı yapıdaki diğer her bir dükkanı için ise 875 bin liraya kadar kredi imkânı sunuluyor. İş yerlerine yönelik destekler, ticari faaliyetlerin sürdürülebilmesi ve dönüşüm sürecindeki mali yükün azaltılması amacıyla uygulanıyor.
Büyük dönüşümlerde TOKİ ve Emlak Konut devrede
Alan bazlı, site benzeri büyük dönüşüm projelerinde inşaat çalışmalarını TOKİ veya Emlak Konut üstleniyor. Bu modelde her hak sahibi için 875 bin liralık hibe ve 125 bin liralık taşınma desteği sağlanıyor.
Hibe tutarı doğrudan bina maliyetinden düşürülüyor. Geriye kalan borç ise uzun vadeli ve uygun ödeme koşullarıyla taksitlendiriliyor. Böylece hak sahiplerinin dönüşüm sonrasında yüksek miktarda peşin ödeme yapmak zorunda kalmadan yeni konutlarına kavuşması hedefleniyor.
Kampanyadan yararlanma süresi genişletildi
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile “Yarısı Bizden” kampanyasının 31 Aralık 2026’da sona ereceği belirtildi. Yapılan düzenlemeyle, riskli yapıların tespiti, yıkımı, ruhsat işlemleri, kat irtifakı kurulması ve hak sahipliği belirleme süreçlerinin zaman alabileceği dikkate alınarak vatandaşların hak kaybı yaşamasının önüne geçildi.
Bu kapsamda 31 Aralık 2026’ya kadar riskli yapı olarak ilan edilen tüm bağımsız bölümlerin kampanyadan yararlanabilmesinin önü açıldı. Böylece 2025 ve 2026 yıllarında riskli yapısı onaylanan konut ve iş yeri sahiplerinin tamamının “Yarısı Bizden” desteğinden faydalanabilmesi hedeflendi.
3 milyon liraya kadar kentsel dönüşüm kredisi
Kentsel dönüşüm kapsamında İstanbullulara sunulan bir diğer finansman imkânı ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda ve Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen “İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi” oldu.
Proje kapsamında vatandaşlara 3 milyon liraya kadar kredi sağlanıyor. Finansman paketinde ilk yıl geri ödemesiz dönem, 180 aya kadar vade ve aylık yüzde 0,69 faiz oranı uygulanıyor.
Kredi desteği, riskli yapıların yenilenmesi ve yapıların depremlere ve iklim değişikliğine dayanıklı hale getirilmesi amacıyla kullanılabiliyor.
Bazı gruplara faiz indirimi uygulanıyor
İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi kapsamında belirli gruplara faiz indirimi de sağlanıyor. Riskli yapıdaki bağımsız bölüm dışında tapuda kayıtlı başka konutu bulunmayan maliklere, orta ve düşük gelirli hanelere, şehit ailelerine, harp ve vazife malulleri ile dul ve yetimlere, emeklilere, en az yüzde 40 engelli vatandaşlara ve hanehalkı reisi kadın olan hanelere faiz indirimi uygulanabiliyor.
Faiz indirimi hesaplanırken binanın enerji verimliliği de dikkate alınıyor. A sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalarda yıllık yüzde 0,50, B sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalarda ise yıllık yüzde 0,25 oranında indirim yapılıyor.
Birden fazla indirim kategorisine giren hak sahipleri, şartları karşılamaları halinde indirimlerden birlikte yararlanabiliyor. Tüm koşulları sağlayan kişiler için faiz oranında yıllık toplam yüzde 1,25’e varan indirim uygulanabiliyor.
İzmir için de başvurular başladı
İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi’ne başvuracak vatandaşların devam eden icra, takip veya haciz kaydının bulunmaması gerekiyor. Ayrıca krediye ilişkin aylık taksit tutarının, belgelenmiş hanehalkı aylık gelirinin yüzde 70’ini aşmaması şartı aranıyor.
Proje, ilk etapta İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Manisa ve Tekirdağ illerini kapsıyor. Bu illerde riskli yapı maliklerine uygun maliyetli finansman sağlanarak konutların depremlere ve iklim değişikliğine dayanıklı yapılara dönüştürülmesi amaçlanıyor.
İstanbul’un yanı sıra İzmir, Kocaeli ve Sakarya’da başvuru süreci başladı. Vatandaşlar, başvuru yapabilecekleri irtibat ofislerine ilişkin bilgilere kentseldirenclilik.csb.gov.tr adresinden ulaşabiliyor.
Yapı ruhsatı ve iskan harçlarında muafiyet
Kentsel dönüşüm destekleri kapsamında yapı ruhsatı harçlarında da indirim ve muafiyet uygulanıyor. Dönüşüm kapsamında yeniden inşa edilecek binalar için belediyeler tarafından alınan inşaat ya da yapı ruhsatı harçlarında çeşitli kolaylıklar sağlanıyor.
İnşaatın tamamlanmasının ardından alınan yapı kullanma izin belgesi, yani iskan harcında da muafiyet imkânı bulunuyor. Bu uygulamadan yararlanılabilmesi için yapı denetim firmalarının düzenlediği yapı seviye tutanağında inşaatın yüzde 100 tamamlanmış olması gerekiyor.
Tapu harcı istisnası
Kentsel dönüşüm kapsamındaki yapılarda, yüklenicinin hak ettiği bağımsız bölümlerin ilk satışında uygulanan yüzde 4’lük alım-satım tapu harcı alınmıyor.
Riskli yapı tespiti yapıldıktan sonra kat irtifakı kurulana kadar bağımsız bölümünü satmak isteyen mülk sahipleri için de yüzde 4’lük alım-satım harcında istisna uygulanıyor. Ancak kat irtifakı kurulduktan, diğer bir ifadeyle bağımsız bölümler resmî olarak belirlendikten sonra bu muafiyet sona eriyor.
Noter, damga ve belediye harçlarında kolaylık
Dönüşüm sürecinde noter harcı ve damga vergisine ilişkin de muafiyetler bulunuyor. Kentsel dönüşüm kapsamındaki yapıların noter sözleşmeleri ile bazı resmî işlemlerinde damga vergisi alınmıyor ve çeşitli harçlarda indirim uygulanıyor.
Dönüşüm nedeniyle ilgili mevzuat kapsamında düzenlenen birçok sözleşme ve resmî evrak damga vergisinden istisna tutuluyor. Bunun yanı sıra belediyeler tarafından alınan bazı imar ve işlem harçlarında da muafiyet sağlanıyor.
Belediye harçlarındaki muafiyet, genel olarak mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar olan bölüm için uygulanıyor. Bu sınırı aşan ilave alanlar için normal harçlar talep ediliyor ve muafiyet kapsamına alınmıyor.
KDV avantajı ve kira yardımı
Kentsel dönüşüm kapsamında belirli şartları taşıyan projelerde Katma Değer Vergisi bakımından da çeşitli istisna ve indirimler uygulanabiliyor. KDV avantajının kapsamı, projenin niteliğine ve ilgili mevzuatta belirtilen koşullara göre değişiyor.
“Yarısı Bizden” kampanyasından bağımsız olarak, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapılarını tahliye eden hak sahiplerine ve belirli şartları taşıyan kiracılara kira ya da tahliye yardımı da sağlanıyor.
Kira ve tahliye yardımlarının tutarı illere göre değişiklik gösterebiliyor ve destek miktarları genellikle her yıl güncelleniyor. Bu yardımlarla vatandaşların yeni konut inşa edilene veya dönüşüm süreci tamamlanana kadar karşılaşabileceği geçici barınma ve taşınma maliyetlerinin azaltılması amaçlanıyor.
