2026-KPSS Lisans oturumunun ardından adayların üzerinde konuştuğu sorulardan biri, Türk destanlarıyla ilgili “İskitler Destanı kime ait?” sorusu oldu. Tarih ve Türk edebiyatı bilgilerini birlikte ölçen soruda, İskitler ya da diğer adıyla Sakalar dönemine ait destanların hangi Türk topluluğuyla ilişkilendirildiği soruldu.
Doğru cevap: Alp Er Tunga Destanı
KPSS müfredatındaki yaygın eşleştirmeye göre İskitler, yani Sakalar, Alp Er Tunga Destanı ile ilişkilendiriliyor. Bu nedenle sorunun beklenen cevabı “Alp Er Tunga Destanı” oldu.
Alp Er Tunga, Türk destan geleneğinin en eski kahramanlarından biri kabul ediliyor. Destanda, İskit hükümdarı Alp Er Tunga’nın mücadeleleri, savaşları ve kahramanlıkları anlatılıyor. İran kaynaklarında ise Alp Er Tunga’nın karşılığı Afrasiyab olarak geçiyor.
Destanın tamamı günümüze ulaşmadı
Alp Er Tunga Destanı’nın bütünlüklü yazılı bir metni günümüze ulaşmadı. Destana ilişkin bilgiler, farklı dönemlere ait kaynaklarda yer alan parçalar ve anlatılar aracılığıyla biliniyor.
Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lugati’t-Türk adlı eserinde yer alan “Alp Er Tunga öldü mü?” sözleri, destanın en bilinen parçalarından biri olarak kabul ediliyor. Bu ağıt, Alp Er Tunga’nın ölümünün ardından duyulan büyük üzüntüyü anlatıyor.
İskitler ve Şu Destanı ilişkisi
Türk edebiyatı kaynaklarında İskitler veya Sakalarla ilişkilendirilen bir diğer destan da Şu Destanı’dır. Şu Destanı’nda, İskender’in Türkistan seferleri sırasında yaşanan olaylar ve hükümdar Şu’nun mücadelesi anlatılır.
Bu nedenle bazı kaynaklarda İskitler dönemine ait destanlar arasında hem Alp Er Tunga Destanı hem de Şu Destanı sayılır. Ancak KPSS ve lise düzeyindeki Türk edebiyatı soru eşleştirmelerinde “İskitler Destanı” ifadesi çoğunlukla Alp Er Tunga Destanı’nı karşılamak için kullanılır.
Türk destanlarıyla ilgili temel eşleştirmeler
Türk edebiyatında destanlar, ait oldukları dönem ve topluluklara göre belirli kahramanlarla birlikte anılıyor. İskitler için Alp Er Tunga ve Şu destanları öne çıkarken, Hunlar için Oğuz Kağan Destanı, Göktürkler için Bozkurt ve Ergenekon destanları, Uygurlar için Türeyiş ve Göç destanları, Kırgızlar için ise Manas Destanı öne çıkıyor.
Bu eşleştirmeler, KPSS’nin tarih ve Türk edebiyatı sorularında sıkça kullanılan bilgi başlıkları arasında yer alıyor. Sorularda bazen destanın adı, bazen de destanın ait olduğu topluluk veya kahraman üzerinden adayların bilgisi ölçülüyor.
İskitler kimdir?
İskitler, Türk tarih ve edebiyatı kaynaklarında Saka adıyla da anılan, atlı-göçebe yaşam tarzları ve savaşçılıklarıyla tanınan eski topluluklardan biri olarak ele alınıyor. İskitler, özellikle Orta Asya ve Avrasya bozkırlarında etkili olmuş, farklı coğrafyalarda siyasi ve kültürel izler bırakmış topluluklar arasında gösteriliyor.
KPSS kapsamındaki temel bilgilerde İskitler, Alp Er Tunga ve Şu destanlarıyla birlikte anılıyor. Bu nedenle sınavda yöneltilen soruda adayların İskitler ile Alp Er Tunga arasındaki bağlantıyı kurması bekleniyor.
KPSS Lisans 2026’da sorulan “İskitler Destanı kime ait?” sorusunun sınav müfredatındaki cevabı: Alp Er Tunga Destanı.
