Kültür, sanat ve Cumhuriyet dönemi tarihi konuları kapsamında yöneltilen sorunun doğru yanıtı ve Türk mimarlık tarihindeki yeri haberimizde tüm ayrıntılarıyla yer alıyor.
Sorunun Doğru Cevabı: Mimar Vedat Tek
Sınavda Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın öncülerinden biri olan, Sirkeci Büyük Postane ve Ankara'daki İkinci TBMM Binası'nı projelendiren mimar olarak sorulan ismin doğru yanıtı Mimar Vedat Tek'tir.
Mimar Vedat Tek Kimdir?
1873-1942 yılları arasında yaşayan Vedat Tek, Türkiye'nin ilk akademik eğitimli Türk mimarlarından biridir. Paris Güzel Sanatlar Akademisi'nden (École des Beaux-Arts) mezun olduktan sonra İstanbul'a dönmüş ve Osmanlı'nın son dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında çığır açan anıtsal yapılara imza atmıştır.
Vedat Tek, Mimar Kemalettin Bey ile birlikte Osmanlı canlandırmacılığı veya Milli Mimari Rönesansı olarak da adlandırılan Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın temellerini atmıştır. Bu akım; klasik Osmanlı ve Selçuklu mimarisinin kubbe, kemer, çini ve mukarnas gibi süsleme unsurlarını, dönemin modern betonarme ve çelik taşıyıcı teknikleriyle harmanlayan bir mimari dildir.
Soruda Geçen Eserlerin Tarihi Önemi
1. Sirkeci Büyük Postane (İstanbul):
1905-1909 yılları arasında inşa edilen bu muhteşem yapı, Mimar Vedat Tek'in başyapıtı ve Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın Türkiye'deki ilk ve en görkemli örneği kabul edilir. Dış cephesindeki sivri kemerler, Kütahya çinileri, geniş saçaklar ve anıtsal giriş merdivenleri, akımın tüm karakteristik özelliklerini bünyesinde taşır.
2. İkinci TBMM Binası (Ankara):
1923 yılında yapımına başlanan ve 1924 yılında hizmete açılan bu tarihi yapı, Ankara'nın Ulus meydanında yer alır. Başlangıçta Cumhuriyet Halk Fırkası toplantı salonu olarak tasarlanan bina, Birinci Meclis binasının yetersiz kalması üzerine düzenlenerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ikinci hizmet binası haline getirilmiştir. 1924-1960 yılları arasında Atatürk ilke ve inkılaplarının kabul edildiği, çok partili hayata geçilen tarihi meclis burasıdır ve günümüzde Cumhuriyet Müzesi olarak faaliyet göstermektedir.
Mimar Vedat Tek'in Diğer Önemli Eserleri:
- Haydarpaşa ve Moda Vapur İskeleleri
- Kastamonu Hükümet Konağı
- Ankara Palas (Başlangıç projesi Mimar Vedat Tek'e aittir, sonrasında Giulio Mongeri tarafından tamamlanmıştır)
- Nişantaşı'ndaki kendi konağı (Vedat Tek Evi)
Adayların Sınavdaki İkilemi: Mimar Kemalettin ile Mimar Vedat Tek Çeldiricisi
Sınav salonlarından çıkan adayların paylaşımlarına göre, bu soruda en çok tereddüt Mimar Vedat Tek ile dönemin diğer dev ismi Mimar Kemalettin arasında yaşandı.
İki büyük ustanın eser ayrımı sınavda şu şekilde belirleyici oldu:
- Mimar Kemalettin'in başlıca eserleri: Dördüncü Vakıf Han, Harikzedegan (Tayyare) Apartmanları, Gazi Eğitim Enstitüsü (Gazi Muallim Mektebi), Edirne Garı ve Bebek Camii'dir.
- Mimar Vedat Tek'in başlıca eserleri ise: Sirkeci Büyük Postane, İkinci TBMM Binası, Kastamonu Hükümet Konağı ve Haydarpaşa İskelesi'dir.
Büyük Postane ve İkinci TBMM binası eşleştirmesini doğru hatırlayan adaylar, Kemalettin Bey çeldiricisine takılmadan Mimar Vedat Tek seçeneğini işaretleyerek doğru sonuca ulaştı.
