İnkılap Tarihi ve Çağdaş Türk Tarihi konuları kapsamında her yıl belirleyici sorular yönelten ÖSYM, 2026 sınavında da Türkiye'nin demokrasi tarihindeki en kritik dönüm noktalarından biri olan Dörtlü Takrir önergesini ve bu önergeyi veren siyasi aktörleri gündeme getirdi.
Dörtlü Takrir Nedir?
İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesi, Birleşmiş Milletler Sözleşmesi'nin imzalanması ve dünyada esen demokrasi rüzgarları, Türkiye'de tek parti döneminden çok partili demokratik düzene geçiş taleplerini hızlandırdı.
Bu doğrultuda 7 Haziran 1945 tarihinde, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Meclis Grubu'na dört milletvekili tarafından bir kanun teklifi ve önerge sunuldu. Siyasi tarihe Dörtlü Takrir olarak geçen bu önerge; ülkede anayasal hak ve hürriyetlerin genişletilmesini, meclis denetiminin artırılmasını, serbest seçimlerin yapılmasını ve siyasi partilerin kurulmasına olanak sağlanmasını talep ediyordu.
Dörtlü Takrir'i İmzalayan İsimler Kimlerdir?
KPSS hazırlığında adayların sıkça kodlama yöntemiyle ezberlediği ve sorunun kilit noktasını oluşturan dört siyasetçi şunlardır:
1. Celal Bayar (Eski Başbakan ve İzmir Milletvekili)
2. Adnan Menderes (Aydın Milletvekili)
3. Fuat Köprülü (Kars Milletvekili ve ünlü edebiyat tarihçisi)
4. Refik Koraltan (İçel Milletvekili)
Tarih derslerinde sıklıkla CAFA veya CAFER şeklinde kodlanan bu dört isim, önergeye ortak imza koyan siyasetçilerdir.
Dörtlü Takrir Sonrasında Ne Oldu ve Demokrat Parti Nasıl Kuruldu?
Önerge, CHP Meclis Grubu'nda yapılan kapalı oturumda görüşüldü ancak partinin kurucusu ve çoğunluğu tarafından reddedildi. Ardından yaşanan gelişmeler çok partili hayata giden kapıyı tamamen açtı:
- Vatan gazetesinde hükümeti ve tek parti yönetimini eleştiren yazılar kaleme alan Adnan Menderes ve Fuat Köprülü, 21 Eylül 1945'te partiden ihraç edildi.
- Arkadaşlarının ihracına karşı çıkan Refik Koraltan da kısa bir süre sonra partiden çıkarıldı.
- Yaşananların ardından Celal Bayar, önce milletvekilliğinden ardından da CHP'den istifa etti.
- CHP'den ayrılan bu dört isim, 7 Ocak 1946 tarihinde Demokrat Parti'yi (DP) resmen kurdu ve partinin genel başkanlığına Celal Bayar getirildi.
Sınavdaki Çeldiriciler ve Adayların Değerlendirmeleri
Sınav çıkışında soruya ilişkin yapılan yorumlarda, sorunun genellikle önergeyi imzalayanlar arasında kimin yer almadığı ya da Demokrat Parti'nin kuruluş sürecine giden belgenin adı şeklinde yöneltildiği kaydedildi.
ÖSYM'nin bu tarz sorularda en sık kullandığı çeldiriciler arasında Fevzi Çakmak, Osman Bölükbaşı, Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy veya İsmet İnönü gibi dönemin diğer önde gelen devlet adamları yer almaktadır. Dörtlü Takrir imzacılarının Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan olduğunu net bir şekilde hatırlayan adaylar soruyu rahatlıkla doğru yanıtladı.
