Milli Mücadele döneminde düşman işgaline karşı verdiği mücadeleyle “Efelerin Efesi” olarak anılan Yörük Ali Efe, vefatının 75. yılında minnetle yad ediliyor. Malgaç Baskını başta olmak üzere Milli Mücadele yıllarında önemli görevler üstlenen Yörük Ali Efe’nin hatırası, Aydın’daki müzesi ve adını taşıyan birçok noktada yaşatılmaya devam ediyor.
Yörük Ali Efe’nin mücadele yılları
Yörük Ali Efe, 1895 yılında Aydın’ın Sultanhisar ilçesine bağlı Kavaklı köyünde dünyaya geldi. Henüz 19 yaşındayken, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Aydın dağlarında faaliyet gösteren Alanyalı Molla Ahmet Efe’nin zeybek grubuna katıldı. Yörük Ali, burada kısa süre içerisinde cesareti ve liderliğiyle öne çıktı.
Aydın’ın 27 Mayıs 1919’da Yunan birlikleri tarafından işgal edilmesinin ardından 57. Tümen Komutanı Şefik Aker, Yörük Ali Efe ve arkadaşlarını işgal kuvvetlerine karşı direnişe davet etti. İzmir, Aydın ve Nazilli’nin düşman işgalinden kurtarılması amacıyla Milli Mücadele saflarına katılan Yörük Ali Efe, bölgedeki direnişin önemli isimlerinden biri oldu.
Malgaç Baskını ile halkı cesaretlendirdi
Yörük Ali Efe, 16 Haziran 1919’da arkadaşlarıyla birlikte Malgaç Demiryolu Köprüsü yakınındaki tam teçhizatlı Yunan karakoluna baskın düzenledi. Batı ve Güney Anadolu’da milli şuurla, planlı ve bilinçli şekilde gerçekleştirilen ilk baskınlardan biri olarak tarihe geçen Malgaç Baskını, bölgede direnişin güçlenmesine ve halkın işgal kuvvetlerine karşı cesaret kazanmasına önemli katkı sağladı.
Malgaç Baskını’nın ardından Yörük Ali Efe ve emrindeki zeybekler, gerçekleştirdikleri diğer baskınlarla düşman birliklerine ağır kayıplar verdirdi. Milli Mücadele’nin ilerleyen dönemlerinde düzenli ordunun kurulması üzerine Yörük Ali Efe, emrindeki güçleri orduya kattı ve Milli Aydın Cephesi Komutanlığı görevini üstlendi.
İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi
Yörük Ali Efe, Milli Mücadele döneminde gösterdiği üstün hizmetler dolayısıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi. Ali Efe, Soyadı Kanunu’nun ardından ise “Yörük” soyadını aldı.
Kurtuluş Savaşı’nın ardından bir süre İzmir’de yaşayan Yörük Ali Efe, 1951 yılında geçirdiği tramvay kazasında iki bacağını kaybetti. Tedavi amacıyla Bursa’ya götürülen Yörük Ali Efe, 23 Eylül 1951’de yaşamını yitirdi.
Evi müzeye dönüştürüldü
Milli Mücadele dönemindeki mücadelesiyle tarihe “Ege’de direnişin sembolü” ve “Efelerin Efesi” olarak geçen Yörük Ali Efe’nin mezarı, Milli Mücadele yıllarında bir süre karargâh olarak kullandığı Aydın’ın Yenipazar ilçesindeki evinin bahçesinde bulunuyor.
Yörük Ali Efe’nin yaşadığı ve Milli Mücadele döneminde karargâh olarak da kullandığı ev daha sonra müzeye dönüştürüldü. Müzede Yörük Ali Efe’ye ait kıyafetler, silahlar ve kişisel eşyaların yanı sıra Milli Mücadele döneminden kalan çeşitli materyaller ziyaretçilerin ilgisine sunuluyor.
Adı Aydın’da yaşatılıyor
Milli Mücadele kahramanının hatırası Aydın’ın farklı noktalarında yaşatılmaya devam ediyor. Kentte çok sayıda okul, cadde ve sokağa Yörük Ali Efe’nin adı verilirken, bazı ilçe meydanlarında da anıtları bulunuyor. Yörük Ali Efe’nin Milli Mücadele dönemindeki kahramanlıkları kuşaktan kuşağa aktarılıyor.
Aydın’da bazı ailelerin çocuklarına “Ali Efe” adını vermesi de Yörük Ali Efe’nin hatırasını gelecek nesillere taşıyan geleneklerden biri olarak dikkati çekiyor.
“Efelerin Efesi unvanını alıyor”
Yörük Ali Efe’nin müzeye dönüştürülen evini ziyaret eden Halil Alpsoy, müzenin ziyaretçilere geçmişe yolculuk imkânı sunduğunu belirtti. Milli Mücadele’nin dönemin zorlu şartları altında yürütüldüğünü dile getiren Alpsoy, “O zamanki şartlarda Milli Mücadele'nin yapılması, hiç silah yokken silahların ele geçirmeleri, hiç teçhizatları yokken bu mücadeleleri kazanmaları gurur kaynağı oluyor. Yörük Ali de en büyük efelerden birisi, 'Efelerin Efesi' ünvanını alıyor.” ifadelerini kullandı.
Müzeyi ziyaret eden Fatma Özdemir de burada çok duygulandığını söyledi. Özdemir, “Allah onun gibi efelerden razı olsun, memleketimizi kurtardılar. Bakanlığımızdan, devletimizden de Allah razı olsun böyle insanları unutmayıp değer vermişler.” diye konuştu.
“Onunla gurur duyuyoruz”
Mehmet Akçaya ise Yörük Ali Efe’yi rahmetle anarak, onun cesareti ve Milli Mücadele dönemindeki mücadelesine dikkati çekti. Akçaya, “Yörük Ali Efe cesur, atılgan, Türk devletini ve Aydın'ı seven kahraman bir efemizdir, ruhu şad olsun. Onunla gurur duyuyoruz. Vatanımızın, devletimizin namusunu, şerefini korudu.” ifadelerini kullandı.
