Kapadokya’nın simgelerinden biri olan peribacalarının çöküp çökmeyeceği ve hangi nedenlerle çökebileceği merak ediliyor. Peki, peribacası çöker mi, Kapadokya peribacaları neden çöker?
Peribacası çöker mi?
Peribacaları, doğal aşınma süreçlerine bağlı olarak zaman içerisinde yapısal bütünlüğünü kaybederek çökebiliyor. Kapadokya'da geçmiş yıllarda da benzer olaylar meydana geldi. Aralık 2024'te Nevşehir'in Uçhisar beldesindeki Tekeli Mahallesi'nde, karla kaplanan bir peribacasının bir bölümü, karların erimeye başlamasının ardından çöktü. Eylül 2025'te ise Göreme'nin Gaferli Mahallesi'nde bulunan bir peribacasının büyük bölümü gece saatlerinde yıkıldı. Her iki olayda da can kaybı yaşanmadı.
Kapadokya peribacaları nasıl oluştu?
Kapadokya'daki peribacalarının oluşumu milyonlarca yıl öncesine dayanıyor. Erciyes, Hasandağı ve Göllüdağ gibi volkanların püskürttüğü küllerin birikerek sertleşmesi sonucunda tüf adı verilen kayaçlar meydana geldi. Görece yumuşak yapıya sahip olan tüf kayaçları, yağmur suları ve rüzgârın etkisiyle zaman içerisinde aşındı. Bazı oluşumların üst bölümünde bulunan daha sert kaya katmanları ise altındaki tüfün aşınmasını yavaşlattı. Bu süreç sonucunda peribacalarının karakteristik konik yapıları ortaya çıktı. Üst kısımlarında sert kaya katmanı bulunan oluşumlar, şapkalı peribacaları olarak tanımlanıyor.
Kapadokya'da peribacaları neden çöker?
Peribacalarının çökmesinde yağışlar, rüzgâr, sıcaklık değişimleri ve kayaçların doğal aşınması gibi farklı etkenler rol oynuyor. Yağmur ve eriyen kar suları, tüf kayaçlarının zamanla aşınmasına neden oluyor. Kaya yüzeyinde oluşan çatlaklara giren suyun soğuk havalarda donarak genleşmesi, ardından sıcaklığın yükselmesiyle çözülmesi de kaya yapısının zayıflamasına yol açabiliyor. Özellikle yoğun yağışlar ve kar erimelerinin ardından aşınmaya bağlı çökme riski artabiliyor. Rüzgârın etkisi ve sıcaklık farklılıkları da kaya yüzeyindeki aşınmayı sürdürüyor. Peribacasının üst bölümünde bulunan koruyucu sert kaya katmanının düşmesi durumunda ise alttaki yumuşak tüf daha hızlı aşınabiliyor.
İnsan faaliyetleri peribacalarını nasıl etkiliyor?
Kapadokya'daki bazı peribacalarının alt bölümlerinde geçmiş dönemlerde oluşturulmuş evler, kiliseler, depolar ve güvercinlikler gibi kaya oyma mekânlar bulunuyor. Kapadokya Alan Başkanı Cem Aslanbay, Eylül 2025'te Göreme'nin Gaferli Mahallesi'nde yaşanan çökme sonrasında yaptığı açıklamada, yıkılan peribacasının eteklerinde eski dönemlerde açılmış kaya mekânların bulunduğunu belirtmişti. Uzmanlar, kaya içerisine açılan bu tür boşlukların yapıların taşıma kapasitesini olumsuz etkileyebildiğini ifade ediyor. Bölgede yoğun turizm faaliyetleri, araç hareketliliği ve titreşimler de olası risk faktörleri arasında değerlendiriliyor.
Peribacalarının çökmesini önlemek için hangi çalışmalar yapılıyor?
Kapadokya Alan Başkanlığı tarafından risk taşıdığı belirlenen peribacalarında inceleme çalışmaları gerçekleştiriliyor. Gerekli görülen yapılarda sağlamlaştırma ve restorasyon uygulamaları yürütülüyor. Peribacalarının korunması kapsamında düzenli jeolojik incelemeler yapılması, riskli alanlarda güvenlik tedbirlerinin uygulanması ve ziyaretçilerin uyarı levhalarına dikkat etmesi gerektiği belirtiliyor.
Kapadokya UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde
Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kayalık Alanları, 1985 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunuyor. Her yıl milyonlarca yerli ve yabancı turistin ziyaret ettiği Kapadokya'daki peribacaları, bölgenin önemli doğal mirasları arasında yer alıyor.
