Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), son dönemde sahte sigortalılık vakalarına karşı denetimlerini artırdı. Sosyal Güvenlik Baş Uzmanı İsa Karakaş, her yıl yaklaşık 100 bin kişinin emeklilik işleminin usulsüzlük nedeniyle iptal edildiğini açıkladı. Özellikle fiili çalışma olmadan yapılan sigortalılıklar, paravan şirketler ve sahte boşanmalar mercek altında.
“Fiili çalışma yoksa sigortalılık iptal edilir”
Karakaş, SGK’nin temel kriterinin “gerçek ve fiili çalışma” olduğuna dikkat çekerek, bir iş yerinde hizmet akdine dayalı gerçek bir çalışma bulunmuyorsa, aradan yıllar geçse dahi sigortalılığın iptal edileceğini vurguladı. Uygulamada en sık rastlanan yöntemlerden biri, kişinin çalışmadığı halde bir tanıdığının iş yerinden sigortalı gösterilmesi. Bu tür durumlarda hem sigortalılık kaydı hem de emeklilik hakkı geçersiz sayılıyor.
Paravan şirketler yakın takibe alındı
Denetimlerin odak noktasında “kağıt üzerinde” kurulan ve yalnızca sigortalı göstermek amacıyla faaliyet yürüten sahte iş yerleri bulunuyor. SGK’nin İş Yeri Karnesi Sistemi üzerinden her iş yeri risk analizine tabi tutuluyor. Şüpheli görülen iş yerleri önce “Ş” (şüpheli) statüsüne alınıyor, ardından kontrol sürecine geçiliyor. Denetmenlerin incelemesi sonucunda iş yerinin sahte olduğuna kanaat getirilirse “S” kodu veriliyor ve bu şirketler üzerinden bildirilen tüm sigortalılıklar iptal ediliyor. Karakaş, “Gerçek bir iş yerinde, gerçek bir işçi olarak çalışıyorsanız korkulacak bir durum yok. Ancak çalışmadan sigortalı gösterildiyseniz, SGK bunu mutlaka tespit eder” uyarısında bulundu.
Şirket sahipleri ve eşler için kritik detay
Emeklilik iptallerine yol açan bir diğer durum ise şirket sahiplerinin kendi şirketlerinde 4/A (SSK) statüsünde sigortalı gösterilmesi. Bu durumda SGK, kişinin sigortalılığını iptal ederek Bağ-Kur kapsamına geçiriyor. Bu değişiklik emeklilik şartlarını da doğrudan etkileyebiliyor ve bazı durumlarda emekli aylığının iptaline kadar uzanabiliyor. Benzer şekilde, eşin kendi eşine ait iş yerinde “gerçek bir işçi gibi” çalışmaması halinde sigortalılık geçersiz sayılabiliyor. Yardım amaçlı, ücret almadan yapılan çalışmalar sigortalı sayılmıyor.
Sahte boşanmalara da inceleme
Vefat eden babadan yetim maaşı almak amacıyla yapılan muvazaalı (gerçek dışı) boşanmalar da denetim kapsamında. SGK, sahte boşanma tespit edilmesi halinde bağlanan aylıkları faiziyle birlikte geri alabiliyor. Ayrıca doğum yardımı, iş göremezlik ödeneği, sağlık harcamaları ve işsizlik maaşı gibi ödemeler de sahte sigortalılık kapsamında değerlendirilirse geri tahsil ediliyor.
Primler iade edilmiyor
Karakaş, sahte sigortalılığın yalnızca idari değil, aynı zamanda cezai sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Paravan şirket kurarak SGK’yi yanıltmaya yönelik işlemler Türk Ceza Kanunu kapsamında suç teşkil ediyor. En dikkat çekici noktalardan biri ise yatırılan primlerin iade edilmemesi. Sahte sigortalılık tespit edildiğinde, ödenen primler SGK tarafından gelir kaydediliyor ve geri ödeme yapılmıyor. Ayrıca bağlanan maaşlar ve yapılan tüm ödemeler gecikme zammı ve faiziyle birlikte tahsil ediliyor. Artan denetimler, özellikle “çalışmadan sigortalı olma” yöntemine başvuranlara karşı net bir mesaj veriyor: Gerçek çalışma olmadan kazanılan haklar kalıcı değil ve ağır mali sonuçlar doğurabiliyor.
