Çukurova Üniversitesi (ÇÜ) Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sedat Gündoğdu'nun Karadeniz Teknik Üniversitesi ve Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi'nden araştırmacılarla yürüttüğü uluslararası çalışma, sigara tütünündeki mikroplastik kirliliğini ortaya koydu. Araştırma kapsamında 18 ülkeden temin edilen 88 farklı sigara çeşidinin 83'ünde mikroplastik tespit edilirken, Türkiye'nin plastik parçacık yoğunluğu bakımından ikinci sırada olduğu belirlendi.
Araştırmada Arnavutluk, Belçika, Bosna-Hersek, Çin, Mısır, Finlandiya, Gürcistan, Almanya, Japonya, Letonya, Karadağ, Kuzey Makedonya, Polonya, Sırbistan, İspanya, İsveç, Türkiye ve İngiltere'den gönüllüler aracılığıyla toplanan sigara örnekleri incelendi.
Mikroskop ve ileri analiz yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilen çalışmada toplam 988 plastik parçacığına rastlandı. İncelenen tütünlerde gram başına ortalama 7,2 mikroplastik bulunduğu belirlendi.
Daha önce sigara kaynaklı plastik kirliliğinin ağırlıklı olarak filtreler üzerinden araştırıldığı belirtilirken, bu çalışmada doğrudan sigaranın yakılan tütün kısmına odaklanıldı. Araştırmanın sonuçları, uluslararası bilimsel dergi Environmental Pollution'da yayımlandı.
Türkiye mikroplastik yoğunluğunda ikinci sırada
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, ülkeler arasındaki mikroplastik yoğunluğu farklılıkları oldu. İncelenen örneklerde en yüksek değer, bir gram sigara tütününde 30 plastik parçacığıyla Bosna-Hersek'te kaydedildi. Türkiye ise gram başına 19 mikroplastik parçacığıyla ikinci sırada yer aldı.
Türkiye'yi Finlandiya, Karadağ, İsveç ve Letonya takip etti.
Çalışmanın sonuçlarını değerlendiren Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, sigara tütününün üretim ve kurutma aşamalarında kullanılan plastik malzemelerin kirliliğe neden olabileceğini belirtti.
Gündoğdu, "Burada miktar anlamında bir sıralama yaptığımızda en fazla Bosna Hersek'te; 1 gram sigara tütününde 30 adet mikroplastik olduğunu tespit ettik. Türkiye ise 1 gram sigara tütünü içerisinde 19 adet mikroplastik ile ikinci sırada yer aldı. Bunları sırasıyla Finlandiya, Karadağ, İsveç ve Letonya takip ediyordu. Tütün çoğu zaman açıkta, güneşte kurutuluyor. Daha sonra paketleniyor, çuvallanıyor. Çuvallar ve kurutma için kullanılan brandalar çoğunlukla PVC ve polipropilen. Bunların açılıp kapanması, toplanması ve kurutma aşamasında bu plastiklerin tütünün içerisine karıştığını düşünüyoruz" diye konuştu.
Sigara filtreleri yerine doğrudan tütün incelendi
Çalışmanın önceki araştırmalardan farklı olarak sigaranın yakılan bölümüne odaklandığını vurgulayan Prof. Dr. Gündoğdu, mikroplastiklerin tütünün içerisinde bulunduğunu belirlediklerini söyledi.
Gündoğdu, "Bugüne kadar sigaradaki plastik sorunu hep filtre üzerinden konuşuldu. Biz ilk kez sigara içicisinin yaktığı tütünün kendisine baktık. Hem mikroskop hem de ileri analiz teknikleriyle tütünün içerisindeki yabancı partikülleri inceledik. Bu 18 ülkeden toplanan 88 farklı sigara çeşidinin 83'ünün tütününde mikroplastik bulduk. Bu, her 10 paketin 9’unda mikroplastikli sigaralara maruz kalmak demek oluyor. Bir gram tütünde ise ortalama 7,2 plastik parçacık bulduk. Toplamda da 988 plastik parçacık saydık" ifadelerini kullandı.
Sigara tütününde hangi plastik türleri bulundu?
Laboratuvar analizleri, sigara tütünündeki mikroplastiklerin günlük yaşamda yaygın kullanılan farklı plastik türlerinden oluştuğunu gösterdi.
Araştırmada en yüksek oranda tespit edilen plastik türü, yüzde 37,3 ile ambalaj üretiminde kullanılan polietilen oldu. Bunu yüzde 23,6 ile çuval, sentetik kumaş ve ambalaj malzemelerinde kullanılan polipropilen izledi.
PET şişeler ve polyester kumaşlarda kullanılan PET/polyesterin oranı ise yüzde 22,6 olarak belirlendi.
İncelenen örneklerde ayrıca daha düşük miktarlarda naylon, polikarbonat, akrilik, pleksiglas (PMMA) ve PVC bulundu.
Prof. Dr. Gündoğdu, "Bunların başında ‘polipropilen’ geliyor. En çok bulunan üç plastik ise ambalajlarda kullanılan ‘polietilen’ yüzde 37,3 oranda, çuval, sentetik kumaş ve yine ambalajda kullanılan ‘polipropilen’ yüzde 23,6 oranda, pet şişe ve polyester kumaşta kullanılan ‘PET/polyester’ yüzde 22,6 ortaya çıktı. Daha az miktarda da naylon, polikarbonat, akrilik, pleksiglas (PMMA) ve PVC de bulundu" dedi.
Mikroplastikler sigara yakıldığında ne oluyor?
Araştırmada mikroplastiklerin tütün içerisinde bulunmasının yanı sıra, sigaranın yakılması sırasında ortaya çıkabilecek kimyasal maddelere de dikkat çekildi.
Prof. Dr. Gündoğdu, sigaranın yanan ucundaki sıcaklığın 600 ile 900 santigrat derece arasında değiştiğini belirterek, bu sıcaklığın plastiklerin parçalanmasına ve zararlı gazların oluşmasına yol açabileceğini ifade etti.
Gündoğdu, "Sigara içen kişi, tütünün içindeki plastiği de yakıyor. Sigaranın yanan ucunda sıcaklık 600 ile 900 santigrat arasına çıkıyor. Bu sıcaklık plastikleri parçalayıp, zararlı gazlara dönüştürmeye yetiyor. Çeşitli zehirli kimyasallar ortaya çıkıyor. Dolayısıyla sigara içen kişi, sigaranın kendi zararının yanında bu plastiklerin yanarak ortaya çıkardığı zehirli gazlara da maruz kalıyor. Bu noktada kullanıcılar açısından sigarayı bırakmak, azaltmak önemli bir önlem olur. Yasa yapıcılar için de sigaranın yapımı aşamasındaki şartların plastikten arındırılması noktasında bazı önlemlerin alınması gerekiyor" dedi.
Araştırma, sigara tütününde mikroplastik bulunduğunu ortaya koyarken, bu parçacıkların yanmasıyla oluşan maddelere ilişkin açıklamalar da tütün üretiminde kullanılan plastik malzemelerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gündeme taşıdı.
