Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmi Gazete’nin bugünkü sayısında yayımlanarak yürürlüğe giren “Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile sosyal medya reklamlarına yönelik kapsamlı düzenlemeler hayata geçirildi. Yeni düzenlemelerle sosyal medya platformlarında yaşanan dolandırıcılık olaylarının önüne geçilmesi, usulsüz reklam uygulamalarının engellenmesi ve özellikle çocukların dijital ortamda daha etkin şekilde korunması amaçlanıyor.
Yönetmelikle birlikte sosyal medya içerik üreticilerinin reklam faaliyetlerine ilişkin yeni yükümlülükler getirildi. Düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri ise yapay zeka teknolojileri kullanılarak hazırlanan reklam içeriklerine yönelik oldu.
Yeni kurallara göre, insandan ayırt edilmesi mümkün olmayan dijital karakterlerin kullanıldığı reklamlarda, içeriğin yapay zeka ile üretildiğinin açık şekilde belirtilmesi zorunlu hale getirildi. Reklam Kurulunun saha verilerinde özellikle “deepfake” olarak adlandırılan sahte görüntülerin tüketicilerin karar alma süreçlerini etkilediğinin tespit edilmesi üzerine bu düzenleme hayata geçirildi.
Yönetmelikle ayrıca gerçek kişilerin dijital kopyalarının, sanki bir ürünü bizzat kullanmış veya deneyimlemiş gibi gösterilmesi tamamen yasaklandı. Son dönemde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile dünyaca ünlü futbolcular Lionel Messi ve Cristiano Ronaldo’nun sahte görüntülerinin kullanılarak çeşitli ürünlerin tanıtımının yapılması bu düzenlemenin gerekçeleri arasında yer aldı.
Yeni düzenlemenin önemli başlıklarından biri de “karanlık tasarım” olarak adlandırılan uygulamalar oldu. Kullanıcıları istemedikleri işlemlere yönlendiren, üyelik iptalini zorlaştıran ya da stokta son ürün kalmış izlenimi oluşturarak sahte aciliyet yaratan tasarımlar da denetim kapsamına alındı. Reklam Kurulu tarafından yapılacak incelemelerde bu tür uygulamaların tespit edilmesi halinde ilgili içeriklerin durdurulmasından idari para cezasına kadar çeşitli yaptırımlar uygulanabilecek.
Sosyal medya fenomenleri ve içerik üreticilerinin yürüttüğü reklam faaliyetleri de yeni düzenlemeyle daha sıkı kurallara bağlandı. “Influencer” olarak tanımlanan içerik üreticilerinin tavsiye niteliğinde sunduğu ancak reklam ilişkisi içeren paylaşımlar artık gizli reklam kapsamında değerlendirilecek. Reklam Kurulunun geçmişte birçok dosyada ceza verdiği “reklam olduğunun anlaşılmaması” sorunu yeni yönetmelikle genel bir yükümlülük haline getirildi.
Buna göre içerik üreticilerinin hediye ürün, davet, indirim veya benzeri her türlü menfaat ilişkisini açık şekilde “reklam” ya da “tanıtım” ibaresiyle belirtmeleri gerekecek. Böylece sosyal medya reklamcılığında kayıt dışılığın önüne geçilmesi ve tüketici güveninin artırılması hedefleniyor.
Yönetmelikte çevreye ilişkin yanıltıcı reklamlar da özel olarak düzenlendi. “Yeşil aklama” olarak adlandırılan ve ürünleri gerçekte olmadıkları halde çevre dostu ya da sürdürülebilir gibi gösteren tanıtımlara sınırlama getirildi. Bundan böyle “doğa dostu”, “çevreci” veya “sürdürülebilir” gibi ifadeler, üniversite onayı ya da akredite kuruluşlardan alınmış belge bulunmadan reklamlarda kullanılamayacak. Bu düzenlemeyle çevre konusunda duyarlı tüketicilerin yanıltılmasının önüne geçilmesi ve dürüst üretim yapan firmaların haksız rekabete karşı korunması amaçlanıyor.
Çocuklara yönelik dijital reklam uygulamaları da yeni yönetmelikte önemli yer tuttu. Çocukların oyun alışkanlıkları ve internet kullanım davranışları üzerinden kişisel verilerinin analiz edilerek profilleme yapılması ve buna göre özel reklam gösterilmesi yasaklandı. Böylece çocukların dijital ortamda ticari amaçlarla hedef alınmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle birlikte denetim süreci de Reklam Kurulu tarafından yürütülecek. Kurul, aykırılık tespit edilmesi halinde resen inceleme başlatabilecek. Aldatıcı ve yanıltıcı reklamlar ile haksız ticari uygulamalar nedeniyle 2026 yılı için uygulanacak idari para cezaları 79 bin 161 liradan başlayıp 31 milyon 808 bin 530 liraya kadar çıkabilecek. Ceza miktarları, ihlalin niteliğine ve reklamın yayımlandığı mecraya göre değişiklik gösterecek.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye’de internet kullanıcılarının yüzde 89,5’i aktif olarak sosyal medya platformlarını kullanıyor. Bu durum, kötü niyetli kişilerin sosyal medya başta olmak üzere mesajlaşma uygulamaları, e-posta sistemleri, çevrim içi alışveriş siteleri ve mobil uygulamalar üzerinden çeşitli dolandırıcılık yöntemlerine başvurmasına zemin hazırlayabiliyor. Ticaret Bakanlığı ise yürürlüğe giren yeni düzenlemeyle sosyal medya platformlarının dolandırıcılık ve yanıltıcı reklam faaliyetleri açısından bir risk alanı olmaktan çıkarılmasını hedefliyor.
