Ticaret Bakanlığı'nın uygulaması kapsamında vitrin, raf, e-ticaret sitesi veya diğer dijital platformlarda sergilenen ürünlerin haklı bir neden bulunmadan satışından kaçınılamayacak. Kamuoyunda "yemleme ve değiştirme" olarak bilinen, tüketicinin uygun fiyatlı bir ürün üzerinden mağazaya veya satış kanalına çekildikten sonra daha yüksek fiyatlı başka bir ürüne yönlendirilmesine karşı da idari yaptırımlar uygulanacak. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 6'ncı maddesi uyarınca kurallara aykırı hareket eden işletmelere, 2026 yılı itibarıyla ürünün vergiler dahil satış fiyatının yüzde 10'u oranında idari para cezası kesilecek. Ceza tutarı her bir ihlal için en az 3 bin 973 lira olacak.
"Stok bitti" ve "teşhir ürünü" ifadeleri tek başına yeterli olmayacak
Fiyat rekabetinin yoğun olduğu mobilya, elektronik, otomotiv, hazır giyim ve emlak sektörlerinde tüketiciye yöneltilen "az önce satıldı", "o sadece teşhir ürünü", "stoklarımız tükendi" veya "sistem güncellenmedi" gibi açıklamalar tek başına satıştan kaçınmak için haklı gerekçe olarak kabul edilmeyecek. Bir ürünün satışından kaçınılabilmesi için ürünün üzerinde açık şekilde "satılık değildir", "numunedir" veya "satılmıştır" ifadesinin bulunması ya da ürünün hasarlı olduğunun belgelenmesi gerekecek. Bu koşulların bulunmaması durumunda vitrinde veya internette gösterilen ürünün belirtilen fiyat üzerinden tüketiciye satılması gerekecek.
Kampanyalı satışlarda stok miktarı açıklanacak
Kampanyalı ve stokla sınırlı satışlarda da işletmelerin belirli yükümlülükleri bulunacak. Kampanya kapsamında satışa çıkarılan ürünlerin stok miktarı ile kampanyanın koşullarının tüketiciye önceden ve şeffaf biçimde duyurulması gerekecek. Stok sınırı ve kampanya koşulları önceden açık şekilde belirtilmeden ürünün tükendiğinin öne sürülmesi halinde işletmeler hakkında ilgili hükümler kapsamında işlem yapılabilecek.
2 bin liralık ürün için de 3 bin 973 lira ceza
Satıştan kaçınmaya yönelik yaptırım, ürünün değerine göre hesaplanacak ancak belirlenen alt sınırın altında kalamayacak. Buna göre 2 bin lira değerindeki bir ürünün satışından kaçınılması halinde satış fiyatının yüzde 10'u 200 liraya karşılık gelse de işletmeye uygulanacak ceza 3 bin 973 lira olacak. 40 bin lira değerindeki bir televizyonun haklı gerekçe olmadan satılmaması durumunda yüzde 10'luk ceza 4 bin liraya ulaşacak. 150 bin liralık bir mobilya takımının satışından kaçınılması halinde ise ceza tutarı 15 bin lira olacak.
Her ihlal için ayrı ceza uygulanabilecek
Satıştan kaçınma uygulamasının birden fazla tüketiciye karşı tekrarlanması halinde cezalar her işlem için ayrı ayrı uygulanabilecek. Mevzuata aykırı hareket eden işletmeler hakkında olayın niteliğine göre aldatıcı ticari uygulamalar ve yanıltıcı reklam hükümleri çerçevesinde ek yaptırımlar da gündeme gelebilecek.
Vitrin ve ilanların belgelenmesi önem taşıyor
Tüketiciler, vitrinde veya satış kanalında gördükleri ürünün kendilerine verilmemesi ya da vitrin ve kasa fiyatı arasında farklılık bulunması durumunda durumu belgeleyebilecek. Raf etiketi, ürün fiyatını gösteren ekran görüntüsü veya ilan görselleri kullanılarak e-Devlet üzerinden Ticaret Bakanlığı'na şikâyette bulunulabilecek. Tüketici uyuşmazlıklarının çözümünde Tüketici Hakem Heyetleri yetkili merci olarak görev yapmayı sürdürecek.
Mobilyada teşhir ürünü gerekçesine dikkat
Satıştan kaçınma şikâyetlerinin görüldüğü alanlardan biri mobilya sektörü. Showroomlarda sergilenen indirimli ürünlerin "sadece teşhir" veya "üretimi bitti" gerekçeleriyle satılmayarak tüketicilerin daha yüksek fiyatlı ve hazır stoktaki modellere yönlendirilmesi uygulamanın kapsamına giriyor. Üzerinde açık şekilde "satılık değildir" ifadesi bulunmayan teşhir ürünlerinin tüketiciye satılması gerekiyor.
Elektronik ürünlerde kampanya ve stok şartı
Elektronik sektöründe ise kampanyalı telefon, televizyon ve beyaz eşyalarda stok gerekçesi öne çıkıyor. Kampanyanın başlamasının ardından ürünün stoklarının tükendiğinin belirtilmesi durumunda stok sınırı ile kampanya koşullarının önceden şeffaf şekilde duyurulup duyurulmadığı dikkate alınacak. Stok sınırının ve kampanya şartlarının önceden açıkça belirtilmemesi halinde söz konusu uygulama ihlal kapsamında değerlendirilecek.
Otomotivde uygun fiyatlı araç ilanlarına denetim
Otomotiv sektöründe reklamı yapılan uygun fiyatlı giriş seviyesi araçların bayide satıldığının belirtilerek müşterilerin daha yüksek donanım paketlerine yönlendirilmesi de denetim kapsamında bulunuyor. Uygun fiyatlı araç üzerinden tüketicinin satış noktasına çekilerek daha pahalı seçeneklere yönlendirilmesi aldatıcı ticari uygulama kapsamında değerlendiriliyor.
Giyimde etiket fiyatı tüketici lehine uygulanıyor
Hazır giyim sektöründe vitrinde gösterilen indirimli ürünlerin mağaza içinde veya kasada "son üründü, satıldı" gerekçesiyle tüketiciye sunulmaması da satıştan kaçınmaya ilişkin uygulamalar arasında yer alıyor. Ürünün etiketinde belirtilen fiyat ile kasa fiyatı arasında farklılık bulunması durumunda tüketicinin lehine olan etiket fiyatının geçerliliği devam ediyor.
Emlakta "olta ilanlar" da kapsamda
Emlak sektöründe internet üzerinden piyasa fiyatının altında yayımlanan ilanlarla tüketicilerin satış veya kiralama sürecine çekilmesi de denetlenen uygulamalar arasında bulunuyor. Piyasanın altında fiyatla yayımlanan bir ilan için iletişime geçen tüketiciye konutun "satıldığı" veya "kiralandığı" belirtilerek daha yüksek fiyatlı başka gayrimenkullerin sunulması, kamuoyunda "olta ilan" olarak adlandırılan uygulamalar kapsamında değerlendiriliyor.
