Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı himayesinde TÜBİTAK BİLGEM tarafından geliştirilen Türkiye’nin yerli ve milli büyük dil modeli BİLGE, son hazırlıkların tamamlanmasının ardından genel kullanıma açılmaya hazırlanıyor. Türkçenin dil yapısını ve kültürel birikimini merkeze alan büyük dil modeli ailesi olarak geliştirilen BİLGE’nin, dijital egemenliği destekleyen ve küresel standartlarda yüksek performans sunan milli bir yapay zekâ ekosisteminin temel yapı taşlarından biri olması hedefleniyor.
Türkçeyi yalnızca işleyen değil, Türkçe düşünen bir yapay zekâ modeli olarak geliştirilen BİLGE, yapay zekâ ekosisteminin gelişimine katkı sunmayı, veri egemenliğinin korunmasını, yerli modellerin yaygınlaştırılmasını ve yüksek parametreli milli modellerin yerel kaynaklarla geliştirilmesini amaçlıyor.
Doğal ve akıcı Türkçe ile raporlar, resmi yazışmalar, içerik taslakları ve özgün metinler oluşturabilen BİLGE, uzun metin ve belgeleri ana fikrini koruyarak özetleyebiliyor. Aynı zamanda içeriklere ilişkin bağlama uygun yanıtlar üretebilen model, Türkçe ve İngilizce arasında çeviri yaparken özel adları, deyimleri ve kültürel referansları doğru şekilde aktarabiliyor.
BİLGE’nin kullanım alanları yalnızca içerik üretimiyle sınırlı kalmıyor. Hukuki metinlerin analiz edilmesi, mevzuat sorgulamaları ve kurumsal bilgi bankalarıyla entegre çalışan uygulamalarda etkin şekilde kullanılabilen model, sektöre özel çağrı merkezi asistanları, danışmanlık sistemleri ve farklı kurumsal uygulamalar için güçlü bir dil altyapısı sunuyor. Türkçenin dilsel inceliklerini, tarihsel arka planını ve kültürel referanslarını dikkate alarak daha isabetli çıktılar üretmesi hedeflenen sistem, Türkiye merkezli yaklaşımıyla dikkat çekiyor.
Milli büyük dil modeli; vatandaşlık ve kamu hizmetlerinden bankacılık ve finans sektörüne, sağlıktan eğitime, bulut sistemlerinden bilgi teknolojileri operasyonlarına kadar çok geniş bir kullanım alanına sahip bulunuyor. Müşteri hizmetleri otomasyonu, içerik üretimi, doküman analizi ve sektöre özel iş süreçlerinin dijitalleştirilmesinde katkı sağlaması planlanan BİLGE, aynı zamanda Türkçe doğal dil işleme araştırmaları, benchmark çalışmaları ve akademik projeler için de güçlü bir araştırma altyapısı sunuyor.
Sağlık alanında tıbbi kayıtların işlenmesi, klinik dokümanların analiz edilmesi, karar destek uygulamaları ve hasta iletişimi süreçlerine destek vermesi amaçlanan modelin; finans sektöründe ise müşteri hizmetleri otomasyonu, finansal doküman analizi, raporlama süreçleri ve bilgiye dayalı karar destek mekanizmalarında kullanılması öngörülüyor.
BİLGE’nin en dikkat çeken özelliklerinden biri de Türkçeyi birincil düşünce dili olarak kullanması oldu. Model, “varsayılan kültür” anlayışı yerine Türkiye’yi merkeze alan bir yapı ile geliştirildi. Türkçeyi başka bir dilden çeviriyormuş gibi değil, doğal, akıcı ve yerinde ifadelerle kullanan sistem, yalnızca dili anlamayı değil aynı zamanda akıl yürütmeyi de hedefliyor.
Teknik özellikleriyle de öne çıkan BİLGE’nin, Türkçeyi neredeyse yarı maliyetle daha hızlı, daha verimli ve daha düşük enerji tüketimiyle işleyebildiği belirtiliyor.
Kurumlara yerel bağlama uygun, hızlı ve güvenli yapay zekâ altyapısı sunmayı amaçlayan BİLGE, kamu süreçlerinde verimliliğin artırılmasını hedefliyor. Kritik yapay zekâ kabiliyetlerinin yerli kaynaklarla geliştirilmesine katkı sağlayan model, ulusal verilerin ülke içinde işlenmesi ve depolanmasına imkân tanıyarak dışa bağımlılığın azaltılmasını amaçlıyor.
TÜBİTAK BİLGEM mühendisleri tarafından uçtan uca yerli olarak geliştirilen BİLGE’nin tüm bileşenleri milli imkânlarla üretildi. Yaklaşık 1 trilyon kelimelik ham veriyle eğitilen modelin kültürel çeviri skoru 50 üzerinden 44,44 olarak açıklandı. Genel çeviri kategorisinde öncü modeller arasında birinci sırada yer aldığı belirtilen BİLGE’nin, kültürel çeviri kategorisinde ise diğer büyük dil modellerine kıyasla yüzde 41’e kadar daha yüksek performans gösterdiği ifade edildi.
BİLGE ailesi, 1 milyardan 122 milyara kadar uzanan parametre seçenekleriyle farklı kullanım senaryolarına hitap ediyor. Hafif uç cihazlardan yüksek kapasiteli yapay zekâ uygulamalarına kadar geniş bir model ailesi sunan sistemin 1 milyar, 9 milyar ve 27 milyar parametreli modelleri bulunurken, 122 milyar parametreli modeli ise karmaşık akıl yürütme, çok adımlı problem çözme ve uzmanlık gerektiren görevlerde yüksek performans sunacak şekilde geliştiriliyor.
Henüz genel kullanıma açılmayan BİLGE, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kamuoyuna açıklanan Türkiye’nin Yapay Zekâ Vizyonu ve Eylem Planı tanıtım programında da gündeme gelmişti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, geliştirme çalışmaları devam eden TÜBİTAK’ın yerli dil modeli BİLGE’nin Türkiye’nin yapay zekâ alanında katettiği mesafenin önemli göstergelerinden biri olduğunu ifade etmişti.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da BİLGE ile yaptığı sohbetin ardından ilk değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşmıştı. Kacır, BİLGE’nin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kişisel yapay zekâ asistanı olarak devlet hizmetlerinde kullanılacağını belirtirken, yerli yapay zekâ çözümlerinin farklı sektörlerde yaygınlaştırılmasına yönelik hızlandırıcı programların da hayata geçirileceğini açıklamıştı.
