San Francisco'da yürütülen deneysel bir proje, yapay zekanın çalışma hayatındaki rolüne ilişkin dikkat çekici bir örnek ortaya koydu. Anthropic'in Claude Opus 4.8 modeli üzerine geliştirilen “Luna” isimli yapay zeka, yöneticiliğini yaptığı mağazada işe aldığı insan çalışanlardan birinin işten çıkarılmasını tavsiye etti.
Deney kapsamında Luna'ya mağazanın yönetiminde geniş ve esnek talimatlarla hareket etme imkanı tanındı. Yapay zeka; satışa sunulacak ürünlerin belirlenmesinden iş ilanlarının hazırlanmasına, adaylarla mülakat yapılmasından çalışanların işe alınmasına kadar farklı yönetim süreçlerinde görev üstlendi.
10 Nisan'da faaliyete geçen deneysel mağaza satış gerçekleştirmesine karşın bugüne kadar yaklaşık 13 bin dolar zarar etti.
23 vardiyanın 17'sinde geç kaldı
Çalışanın işten çıkarılması, yapay zekanın tek aşamada aldığı bir karar sonucunda gerçekleşmedi. Söz konusu personelin toplam 23 vardiyanın 17'sine geç kaldığı belirlendi.
Luna'nın aylar önce çalışanların devam durumuna ilişkin bir politika oluşturduğu, ancak hafıza sınırları nedeniyle daha sonra bu politikayı tamamen unuttuğu belirtildi. Konu, Andon Labs çalışanlarından birinin Luna'dan daha önce hazırladığı “personel el kitabını derinlemesine taramasını” istemesinin ardından yeniden gündeme geldi.
Yapay zekanın ilk değerlendirmesi çalışanın doğrudan işten çıkarılması yönünde olmadı. Luna başlangıçta personele resmi uyarı verilmesini önerdi. İnsan yöneticilerin söz konusu çalışana daha önce defalarca sözlü uyarıda bulunulduğunu aktarması üzerine yapay zeka bu kez iş akdinin feshedilmesini tavsiye etti.
Son karar ise insan yöneticiler tarafından verildi. Luna'nın önerisinin onaylanmasının ardından çalışanın işine son verildi.
'İnsan bir yönetici daha erken kovardı'
Andon Labs kurucu ortağı Lukas Petersson, Luna'nın çalışanlara yaklaşımını değerlendirirken yapay zeka yöneticiyi “müsamahakar ve yumuşak bir yönetici” olarak tanımladı. Petersson, aynı koşullarda görev yapan insan bir yöneticinin ilgili çalışanın işine çok daha önce son vereceğini belirtti.
Projenin hukuki boyutunda ise yapay zekaya doğrudan işveren statüsü verilmedi. Andon Labs, olası hukuki sorunların önüne geçebilmek amacıyla mağazada görev yapan personelin resmi işvereni olarak kaldı. Böylece çalışanlara ilişkin yasal sorumluluk Luna'ya değil, Andon Labs'a ait oldu.
Yapay zekanın iş dünyasındaki yetkileri tartışılıyor
Deney, yapay zekanın yalnızca çalışanlara yardımcı olan bir teknoloji olmaktan çıkıp işe alım ve işten çıkarma gibi yönetim kararlarında rol üstlenmesi halinde ortaya çıkabilecek hukuki ve etik tartışmaları da gündeme taşıdı.
Andon Labs kurucu ortağı Petersson, gelecekte şirketlerin tamamen yapay zeka tarafından yönetilmesinin mümkün olabileceği görüşünü dile getirirken, yapay zeka modellerinin geliştirilme biçimine ilişkin de uyarıda bulundu.
Petersson, "Modeller giderek daha acımasız olmaya ve hedeflere odaklanmaya göre eğitiliyor. Eğer insanları kovmalarına izin verirsek ve daha da acımasız hale gelirlerse, bu belki de insanların yaşamak istemeyeceği bir gelecek olabilir." ifadelerini kullandı.
