Dünyanın en eski ve en büyük buzdağlarından biri olarak kabul edilen A23a’nın yaklaşık 40 yıl süren yolculuğu sona yaklaşıyor. Bir dönem dünyanın en büyük buzdağı olan dev kütle, son aylarda hızla parçalanarak küçülüyor. Bilim insanları, Antarktika’dan koparak onlarca yıl boyunca okyanusta sürüklenen buzdağının önümüzdeki haftalarda tamamen eriyip yok olmasının beklendiğini belirtiyor.
1986’da Antarktika’dan kopmuştu
A23a buzdağı, 1986 yılında Antarktika’daki Filchner Buz Rafı’ndan koparak okyanusa karıştı. İlk oluştuğunda yaklaşık 4 bin kilometrekarelik dev bir alana sahip olan buzdağı, büyüklüğüyle dikkat çekmiş ve Londra’nın iki katından daha geniş bir yüzey kaplamıştı. Ancak kopmasının ardından buzdağı uzun süre hareket edemedi. Weddell Denizi’nde deniz tabanına takılan A23a, yaklaşık 30 yıl boyunca aynı bölgede sabit kaldı. Bilim insanları, buzdağının yeniden hareket etmeye başladığını ancak 2020 yılında fark edebildi.
Dev buzdağının uzun yolculuğu
Serbest kaldıktan sonra okyanus akıntılarının etkisiyle sürüklenmeye başlayan A23a, Antarktika çevresindeki sularda uzun bir rota izledi. Buzdağı, “Buzdağı Geçidi” olarak bilinen rotayı takip ederek Güney Orkney Adaları yönünde ilerledi. Bu yolculuk sırasında buzdağı, “Taylor Kolonu” olarak bilinen güçlü bir su girdabına yakalandı ve yaklaşık sekiz ay boyunca aynı noktada dönerek hareket etti. Daha sonra Güney Georgia Adası çevresine ulaşan buzdağı, burada da bir süre kaldıktan sonra yeniden serbest kaldı.
2025 yılının başında bile A23a hâlâ devasa boyutlarını koruyordu. Uzunluğu, İngiltere’deki Isle of Wight ile Fransa’daki Normandiya arasındaki mesafeyi kaplayabilecek büyüklükteydi. Ancak yıl boyunca süren erime ve kopmalar buzdağını hızla küçülttü.
Boyutunun dörtte birini kaybetti
2025’in ilk yarısında A23a’nın büyüklüğü yaklaşık yüzde 25 oranında azaldı. Okyanus suları buzdağının hem yanlarını hem de alt kısmını aşındırırken büyük parçalar koparak çevreye dağıldı. Yıl ortasına gelindiğinde A23a, “dünyanın en büyük buzdağı” unvanını da kaybetti. Buna rağmen okyanus akıntılarıyla sürüklenmeye devam eden buzdağı Güney Atlantik Okyanusu’na kadar ilerledi. Aralık ayında Güney Yarımküre’de yaz mevsiminin etkisiyle buzdağı daha sıcak hava ve su koşullarına maruz kaldı. Bu durum erime sürecini hızlandırdı.
Artık sıcak suların içinde
Son haftalarda A23a’nın yolculuğu hızlanmış durumda. 22 Şubat’tan itibaren buzdağı Güney Atlantik boyunca kuzeydoğu yönünde ilerleyerek ortalama saatte yaklaşık 2,7 kilometre hızla hareket etti. Bu süreçte buzdağı, yüzey sıcaklığı yaklaşık 10 dereceye ulaşan daha sıcak deniz sularına girdi. Bilim insanlarına göre bu sıcaklık farkı, buzdağının hızla parçalanmasına yol açıyor. 5 Mart itibarıyla A23a’nın yüzey alanı yaklaşık 180 kilometrekareye kadar küçüldü. Bilim insanları buzdağının 70 kilometrekare büyüklüğüne düştüğünde artık takip edilmeyeceğini belirtiyor.
İklim değişikliği için önemli ipuçları
Tüm buzdağlarının zamanla parçalanıp erimesi doğal bir süreç olarak kabul ediliyor. Ancak bilim insanları A23a’nın parçalanma sürecini yakından izleyerek Antarktika’daki buzulların iklim değişikliği karşısında nasıl davranabileceğini anlamaya çalışıyor. Cambridge’deki Britanya Antarktik Araştırma Merkezi’nden Prof. Mike Meredith, A23a’nın hikâyesini “olağanüstü bir yolculuk” olarak nitelendiriyor.
Araştırmacılara göre Antarktika’daki buz rafları, kıtanın dev buz örtüsünün dengede kalmasında kritik rol oynuyor. Bu yapıların ısınan iklim koşullarında ne kadar hızlı çözüleceği ise deniz seviyelerinin geleceği açısından büyük önem taşıyor. Yaklaşık 40 yıl boyunca bilim dünyasının dikkatini çeken A23a buzdağı, şimdi parçalanarak okyanusta kaybolmaya hazırlanıyor. Ancak geride bıraktığı veriler, Antarktika’nın geleceğine dair önemli bilimsel ipuçları sunmaya devam edecek.
