Çiftçiler Sendikası (Çiftçi-Sen), 2026 yılı üzüm hasat sezonuna ilişkin yaptığı açıklamada, üreticilerin artan üretim maliyetleri ile düşük alım fiyatları arasında kaldığını belirtti. Sendikaya göre üzümde bu yıl, son iki üç yılda ulaşılamayan seviyede verim elde edilirken satış fiyatları aynı ölçüde yükselmedi. Açıklamada, üreticilerin hasat sonrasında bekledikleri geliri elde edemediği ve artan maliyetler nedeniyle borç yükünün büyüdüğü savunuldu. Üzüm üretiminin yoğun olduğu bölgelerde enerji yatırımları ile madencilik faaliyetlerinin de üretim koşullarını zorlaştırdığı ileri sürüldü.
Çiftçi-Sen, söz konusu faaliyetler nedeniyle çevreye yayıldığını belirttiği toz, gaz ve diğer unsurların tarımsal üretim üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu ifade etti. Üreticilerin bağlarını koruyabilmek amacıyla naylon örtüler başta olmak üzere ilave materyaller kullanmak ve daha fazla girdi harcamak zorunda kaldığı kaydedildi.
Mazot fiyatlarındaki artışa dikkat çekildi
Sendikanın açıklamasında tarımsal girdilerde son yıllarda yaşanan artışlara da yer verildi. Buna göre mazotun litre fiyatının 2024 yılında 41-44 TL, 2025 yılında ise 45-53 TL aralığında seyrettiği belirtildi. 2026 yılında mazot fiyatının 55 TL seviyesinden başlayarak 83 TL'ye kadar yükseldiği ve bu artışın yaklaşık yüzde 50 olduğu ifade edildi. Çiftçi-Sen, diğer üretim girdilerinde de son yıllarda önemli fiyat artışlarının yaşandığını bildirdi.
Geçmiş yıllardaki kuru üzüm fiyatları hatırlatıldı
Çiftçi-Sen'in açıklamasına göre Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), 2024 sezonunda 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm alım fiyatını kilogram başına 120 TL olarak açıkladı. Aynı dönemde kış aylarında tüccarların kuru üzüm alım fiyatının kilogram başına 130-135 TL civarında olduğu, sofralık yaş üzüm fiyatlarının ise ortalama 27-28 TL seviyesinde gerçekleştiği belirtildi. 2025 yılında TARİŞ'in 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm için referans alım fiyatını yine kilogram başına 120 TL olarak açıkladığı, sumalık yaş üzüm fiyatlarının ise 16-18 TL arasında seyrettiği aktarıldı.
Sendika, TARİŞ ve TMO tarafından yapılan alımların sınırlı kalması nedeniyle bazı üreticilerin ellerindeki kuru üzümü satamadığını, sezon sonlarına doğru tüccar alım fiyatlarının kilogram başına 80-90 TL seviyelerine kadar gerilediğini öne sürdü.
2026'da sumalık yaş üzüm 11 TL'den işlem görmeye başladı
Açıklamada 2026 yılı hasat sezonunun başlangıcında açıklanan yaş üzüm fiyatlarının da önceki yılın altında kaldığına dikkat çekildi. Çiftçi-Sen'in verdiği bilgilere göre geçen yıl kilogram başına 16-18 TL civarında satılan sumalık yaş üzüm, 2026 sezonunda kilogram başına 11 TL seviyesinden işlem görmeye başladı. Sendika, bu seviyedeki fiyatların üreticilerin bağcılığı sürdürebilmesini güçleştirdiğini ve üretimden uzaklaşma riskini artırdığını savundu.
Türkiye'nin dünya kuru üzüm ihracatındaki payına vurgu
Çiftçi-Sen açıklamasında, Türkiye'nin dünya kuru üzüm ihracatının yaklaşık yüzde 30-35'ini karşıladığı bilgisine de yer verildi. Buna karşın sendika, üzüm piyasasında alım fiyatlarının oluşumunda üreticiden çok şirketlerin etkili olduğunu ileri sürdü. Uluslararası şirketlerin ve sektör temsilcilerinin "Uluslararası Çekirdeksiz Kuru Üzüm Üretici Ülkeler Konferansı" kapsamında bir araya geldiği belirtilirken üreticilerin fiyat belirleme süreçlerindeki etkisinin güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Üreticilerin ödeme sorunlarına karşı düzenleme çağrısı
Sendika, üzüm üreticilerinin ürünlerini teslim ettikleri bazı tüccar veya şirketlerden ödemelerini alamadığı yönünde şikayetlerin bulunduğunu da belirtti. Bu konuda daha etkili denetim ve yaptırım mekanizmalarının oluşturulmasını isteyen Çiftçi-Sen, üreticilere ödeme yapmayan kişi ve şirketlere yönelik caydırıcı cezalar uygulanması, ilgili kişi ve kuruluşların ticari faaliyetlerine ilişkin yeni yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi gerektiğini bildirdi.
Şaraplık üzüm üreticilerinin talepleri gündeme getirildi
Açıklamada şaraplık üzüm yetiştiren üreticilerin karşılaştığı koşullara da yer verildi. Çiftçi-Sen, üreticilerin kendi üzümlerini işleyerek şarap şeklinde satabilmeleri için işletme kurma, vergi yükümlülüklerini yerine getirme, teminat yatırma ve bandrol gibi çeşitli şartlarla karşı karşıya bulunduğunu belirtti. Üzümünü kurutma imkanı sınırlı olan şaraplık üzüm üreticilerinin ürünlerini büyük ölçüde şarap fabrikalarına satmak zorunda kaldığı ifade edildi. Sendika, bu nedenle üreticilerin ürünlerini işleyerek doğrudan değerlendirebilmesine imkan sağlayacak yasal düzenlemeler yapılmasını istedi.
Çiftçi-Sen kuru üzüm maliyetini 93 TL olarak hesapladı
Çiftçi-Sen tarafından hazırlanan "Ege Bölgesi 2026 Yılı Ortalama Çekirdeksiz Kuru Üzüm Maliyeti" çalışmasında, 10 dekarlık bir bağ üzerinden üretim giderleri hesaplandı. Çalışmada 2026 yılı tarım işçisi günlük ücretleri kesici için 1.550 TL, kelterci için 1.950 TL, bandırma ve serici için ise 2.000 TL olarak gösterildi. Budama işçiliği 1.800 TL, ip kesme ve çubuk bağlama işçiliği ise 1.200'er TL olarak hesaplamaya dahil edildi.
Gübreleme gideri dekar başına 4 bin 200 TL, kimyasal mücadele giderleri 16 bin TL ve sulama giderleri 4 bin 200 TL olarak hesaplandı. Bakım çalışmalarında ip kesme, budama, çubuk bağlama, sürme, diskaro, çapalama, çubuk kırma, aralama ve yaprak alımı gibi işlemler maliyet kalemleri arasında gösterildi.
Hasat ve pazarlama bölümünde ise üzümün kesilmesi ve sergi yerine taşınması, bandırma, serme ve kurutma, savurma, çöp ayıklama, çuvallama, ambara taşıma, nakliye ve pazarlama giderleri hesaplamaya dahil edildi.
Sendikanın çalışmasına göre değişen masrafların toplamı dekar başına 52 bin 50 TL, yüzde 30 sermaye faizi ise 15 bin 615 TL olarak hesaplandı. Böylece toplam değişen masrafların 67 bin 665 TL'ye ulaştığı belirtildi.
Kilogram başına maliyet 93 TL olarak açıklandı
Çalışmada kuru üzüm verimi dekar başına ortalama 750 kilogram olarak esas alındı. Çıplak arazi değerinin faiz gideri ile tesis masraflarının amortisman payı hesaplamaya dahil edilmeden dekar başına maliyetin 69 bin 665 TL olduğu belirtildi. Buna göre kilogram başına kuru üzüm üretim maliyetinin yaklaşık 93 TL olduğu hesaplandı. Çiftçi-Sen, üreticinin üretimini sürdürebilmesi ve geçimini sağlayabilmesi için bu maliyetin üzerine yüzde 25 kar payı ve yüzde 30 "insanca yaşam payı" eklenmesi gerektiğini bildirdi. Bu hesaplama doğrultusunda sendika, 2026 yılı çekirdeksiz kuru üzüm için referans taban fiyatının kilogram başına en az 151,50 TL olması gerektiğini açıkladı.
Çiftçi-Sen'den TARİŞ ve destekleme alımı çağrısı
Çiftçi-Sen, üzüm üreticilerinin sorunlarının çözümüne yönelik çeşitli öneriler de sıraladı. Sendika, çiftçilerin sendikal örgütlerinin ürün fiyatlarının belirlenmesi sürecine dahil edilmesini, TARİŞ'in üretimden pazarlamaya kadar uzanan süreçte üreticilerin daha fazla söz ve karar sahibi olacağı bir yapıya kavuşturulmasını istedi. Kuru üzüm alımlarında maliyet, üretici karı ve yaşam giderlerinin dikkate alınması gerektiğini belirten Çiftçi-Sen, TARİŞ tarafından destekleme alımı yapılması ve merkezi yönetimin bu uygulamaya destek vermesi çağrısında bulundu.
Tarım alanlarındaki enerji ve madencilik faaliyetlerine ilişkin talep
Sendika ayrıca iklimi ve tarımsal üretimi olumsuz etkilediğini savunduğu enerji ve madencilik faaliyetlerinin tarım alanlarında sınırlandırılmasını talep etti. Şaraplık üzüm üreticilerinin kendi ürünlerini işleyerek satabilmelerine yönelik yasal düzenlemeler yapılması ve bu üreticilere teşvik verilmesi de açıklamada yer alan talepler arasında gösterildi.
Çiftçi-Sen ayrıca üreticileri mağdur eden kişi ve şirketlere yönelik caydırıcı yasal düzenlemeler yapılmasını, Tarım Sigortaları Yasası'nın yeniden düzenlenmesini ve agroekolojik üretime yönelen çiftçilerin kamu tarafından desteklenmesini istedi.
