İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin bokaşi kompost projesi, organik mutfak atıklarını çevreci yöntemlerle toprağa kazandırmayı hedefliyor. Konak’ta başlayan uygulama, Karşıyaka ve Bornova’daki mahallelerle genişleyerek kent geneline yayılıyor. Bokaşi yöntemiyle evlerde ayrıştırılan organik atıklar, özel kapalı kovalar içinde oksijensiz ortamda yararlı mikroorganizmalarla fermente ediliyor. Bu sayede çöp sahalarına gitmesi engellenen atıklar, hem sera gazı salımını azaltıyor hem de toprağın verimini artırıyor.
Vatandaşlarımızın olağanüstü bir ilgisi var
Tarımsal Hizmetler Dairesi Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü öncülüğünde yürütülen proje, Başkan Dr. Cemil Tugay’ın talimatıyla kurulan yeni müdürlükle ivme kazandı. Şube müdürlüğünde görevli ziraat yüksek mühendisi Tahsin Alp Aras, daha ilk haftada gelen yaklaşık 2 bin başvurunun İzmirli’nin çevre duyarlılığını gösterdiğini söyledi. Projenin altını çizen bir diğer ziraat yüksek mühendisi Ferdan Çiftçi ise toprağın geleceği için vatandaşlarla birlikte yola çıktıklarını belirtti. 10 bin kova ile başlatılan uygulamanın büyüyerek devam edeceğini vurgulayan Çiftçi, bokaşi kompostunun çevre adına yapılabilecek en anlamlı adımlardan biri olduğunu dile getirdi.
İzmirliler sürecin parçası olmaktan memnun
Eğitim sonrası kompost setlerini teslim alan yurttaşlar da projeye tam destek veriyor. Katılımcılardan Sibel Bengisu, doğrudan kendi emeğiyle toprağa katkı sunabilmenin heyecanını yaşadığını belirtti. Projenin sürdürülebilir olmasını dileyerek, bu tarz uygulamaların toplumda toprağın değerini daha da görünür kılacağını söyledi. Bir diğer katılımcı Erkin Özer, bu çalışmanın sadece İzmir için değil, dünya için bir kazanım olduğuna dikkat çekerek, çevre farkındalığı yaratıldığı için memnuniyetini dile getirdi. Füsun Taşyılmaz ise yaşanan iklim krizine karşı toprağın beslenmesinin önemini vurguladı ve bu tür projelerin toplum sağlığına da katkı sunduğunu ifade etti.
Kokusuz ve pratik
Japonca’da “fermente organik madde” anlamına gelen bokaşi yöntemi, sebze-meyve atıkları, yemek artıkları, kahve-çay posası gibi evsel atıkların, sinek ve koku oluşturmadan dönüştürülmesini sağlıyor. Sistem apartman yaşamına uygun yapısıyla her hanede kolaylıkla uygulanabiliyor. Fermantasyon sonunda oluşan sıvı, seyreltilerek doğal sıvı gübre olarak kullanılabiliyor. Elde edilen kompost ise İzmir Büyükşehir Belediyesi ekiplerince toplanarak park, bahçe ve tarımsal alanlarda değerlendirilecek. Vatandaşlar dilerse kompostlarını kendi bahçelerine ya da kamusal alanlara bırakabilecek.
Bokaşi kompost seti nasıl kullanılır?
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin dağıtımını yaptığı bokaşi setlerinin kullanım talimatları ise şu şekilde;
- Musluğu contalar içte–dışta olacak şekilde kovaya takıp somunu sıkın.
- Süzgeci yerleştirip 3–4 cm mukavva veya baskısız karton ekleyin.
- Beyaz kâğıt, peçete, renkli viyol ve dergi kullanmayın; fazla kâğıt alt suyu geciktirir
- 1 ölçek (50 ml) konsantreyi klorsuz suyla 1:10 seyreltip karton–mukavvayı ıslatın; ilerleyen aşamada oran 1:100 olabilir.
- Klorsuz su kullanın; gerekirse şebeke suyunu bir gece bekletin.
- Konsantreyi kullanım sonrası ağzı kapalı şekilde buzdolabında saklayın.
- Atıkları küçük parçalara ayırıp günde tek sefer ekleyin, talaş serpip sıvıyla ıslatın.
- Mikro-aerobik ortam için eklemeyi tek seferde yapın; sıvı buzdolabında 1 hafta saklanır.
- Atıklar küçüldükçe bokaşi (bokashi) alt suyu daha hızlı oluşur.
- Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklenen atıkları deliksiz aparatla iyice sıkıştırın; bu fermantasyonu hızlandırır ve kokuyu önler.
- Kimyasal işlem görmemiş odun talaşı kullanın.
- Talaş yoksa geçici olarak baskısız karton, mukavva veya buğday kepeği tercih edilebilir.
- Fermantasyon için atıklar havasız kalmalı; kapak sıkıca kapatılmalı ve ekleme günde tek sefer yapılmalıdır.
- Kova, doğrudan güneş almayan bir yerde tutulmalıdır.
- Oda sıcaklığında (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmalar verimli çalışır ve alt su zamanında oluşur.
- Bokaşi alt suyu 15–20 gün içinde gün aşırı alınır, klorsuz suyla 1:100 seyreltilip bitkilere iki sulamada bir verilir.
- Rengi elma sirkesi gibi, kokusu turşu/sirke olmalıdır; kötü koku ve renk bozulma göstergesidir.
- Kova günlük kontrol edilir; alt su buzdolabında saklanır ve bozulmuşsa kullanılmaz.
- Sette iki kova vardır; ilk kova dolup fermantasyona girince ikinci kovayla devam edilir.
- Dolu kova en az iki hafta kapalı, karanlık ve güneş almayan yerde bekletilir; sıvı gübre bu sürede günlük alınır.
- Sıkıştırma kapağı kovalar arasında kullanılır; bu nedenle sette tek kapak bulunur.
- En az 15 gün fermente olan posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülür.
- İki ay sonra bitki dikimine uygun hale gelir; istenirse çıkarılıp başka bir yerde kompost olarak kullanılabilir.
