Çeşme ve Alaçatı’da 90’lı yıllardan sonra rağbet görmeyen damla sakızı üretimi, Çeşmeli iş insanları Hasan Ege Tütüncüoğlu ve İbrahim Topal’ın gayreti, Çeşme Kaymakamlığı, Çeşme Belediyesi, Çeşmeköy Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ve Çeşme Sakız Üreticileri Derneği’nin desteğiyle 2 yıl gibi kısa bir sürede önemli boyutlara ulaştı. Proje kapsamında Alaçatı’da bulunan bir alan, belediye tarafından sakız parkına dönüştürülürken içerisindeki 93 ağaç Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu kararıyla koruma altına alındı. 150 yaşında olduğu tahmin edilen tarihi ağaçlardan doğru yöntemlerle hasat yapılarak ürün alınıyor. Yeni Bakış Ekibi’ne Alaçatı Sakız Park’ı gezdiren ve bilgiler veren Hasan Ege Tütüncüoğlu, “İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin başvurusuyla Urla Bağ Yolu, Köstem Zeytinyağı Müzesi ve Alaçatı Sakız Parkı uluslararası Green Destination (Yeşil Destinasyon) ağına kabul edildi. Bu statü sayesinde tur operatörleri bölgeye tarım turizmi odaklı turlar düzenlemeye başlayacak. Çeşme Belediyesi’ne ait olan Sakız Parkı, bu tür turlar için gerekli altyapıya sahip. Parkta bulunan karekodlar aracılığıyla ziyaretçiler sakızın ve hasadın tüm hikayesine ulaşabiliyor. Alanın geçmişi ise 1990’lı yıllara dayanıyor; Çeşme (o dönemki Alaçatı) Belediyesi, önceden şahsa ait olan bu araziyi kamulaştırıp sahibine başka bir yer vererek alanı koruma altına aldı. Çeşme Kültür Müdürlüğü tarafından parkta görevlendirilecek personel sayesinde alan, sabah ve akşam saatlerinde ziyaretçilere açık tutulacak. Çeşme ve Alaçatı’daki oteller ile Turizm Dernekleri’nin de desteklediği bu proje kapsamında, ziyaretçilere ücretsiz kültür turları sunulacak. Turların, yoğunluğa göre öğleden önce (örneğin 11.00) ve öğleden sonra (örneğin 17.00) olmak üzere günde iki seans halinde düzenlenmesi planlanıyor” diye konuştu.
YAKLAŞIK 50 BİN FİDAN TOPRAKLA BULUŞTU
Sakız Ağacım Çeşme Projesi kapsamında ilçe içerisinde belediyenin gösterdiği yeşil alanlara 13 bin fidan diktiklerini belirten Tütüncüoğlu, Milli Emlak Tahsisli 100 dönümlük araziye 10 bin, Orman Bakanlığı’nın sahalarına 20 binin üzerinde ve özel sektöre ait arazilere de yaklaşık 5 bin fidan olmak üzere yaklaşık 50 bin fidanı toprakla buluşturduklarını söyledi. Kısa sürede önemli yol almış olmanın mutluluğu yaşadıklarını belirten Tütüncüoğlu, şöyle konuştu:
“Dünyadaki toplam damla sakızı üretimi Sakız Adası merkezli olmak üzere 170 ton civarındadır. Türkiye ise her yıl yaklaşık 20 ton sakız ithal etmektedir. Bizim temel hedefimiz; 100 bin ağaca ulaşarak 20 tonluk üretimi yakalamak ve böylece ithalatın önüne geçmektir. Eğer devlet kanadından destek sağlanır, dikim alanları genişletilir ve 2 yıl içinde yeni arazi tahsisleri yapılırsa; yılda 10-15 tonluk üretime ulaşarak dünya pazarında rahatlıkla söz ve pay sahibi olabiliriz. Şu anda elimizde dikilmeyi bekleyen 15 bin ila 20 bin civarında fidan bulunmaktadır. Yıllık 20 bin yeni fidan üretme potansiyelimiz olmasına rağmen; saksılama, sulama, bakım ve sahalara nakil gibi lojistik zorluklar ile alan yetersizliği nedeniyle geçen yıl yeni üretim yapmadık. Ancak yeni yaptığımız bir ağaçlandırma anlaşması sayesinde bu süreci çözüme kavuşturuyoruz. Hayırsever vatandaşımız Nezih Öztüre’nin 2008 yılında özel ağaçlandırma kapsamında aldığı 800 dönümlük Germiyan bölgesindeki alanda, geçen yıl çıkan yangında yaklaşık 30 bin badem, zeytin ve sakız ağacı zarar görmüştü. Orman Bakanlığı ile görüşerek bu alanda cins değişikliği talep ettik ve Çeşme iklimine pek uyum sağlamayan badem ağaçlarının yerine elimizdeki 20 bin yeni sakız fidanını bu 800 dönümlük alanda toprakla buluşturma kararı aldık.”
Proje kapsamında kişi ve kurumlardan önemli miktarda fidan bağışı aldıklarını belirten Tütüncüoğlu, kadın istihdamını da öncelediklerine dikkat çekti. “Duyarlı vatandaşlarımız; kadın istihdamını artırmak, kültürel mirasımızı ihya etmek ve karbon ayak izini azaltmak amacıyla projeye ağaç bağışında bulunuyor. Bağışlanan bu ağaçları belediyenin belirlediği yeşil alanlara dikiyoruz” diyen iş insanı şöyle devam etti: “Ağaçlar belediyeye ait alanlarda yetiştiği için hasat yetkisi de belediyeye ait. Ancak kooperatifimiz ve belediye arasında imzalanan protokol sayesinde, bu alanlardaki hasat yetkisini eğitim almış ve ihtiyacı olan kadınlarımıza devrediyoruz. Toplanan sakızları kadınlarımızdan satın almayı da garanti ediyoruz. Fiyatlandırma modelimizi ise Sakız Adası’ndaki sistem üzerinden kurguladık: Sakız Adası’nda kooperatif, üreticiden 1 kilo temiz sakızı 80 Euro’ya alıyor; devletin 10 Euro’luk sübvansiyon desteğiyle üreticinin eline 90 Euro geçiyor. Biz de projemizde yer alan kadınlarımıza, bağışlarla dikilen bu ağaçlardan elde ettikleri sakızın kilosu için 90 Euro ödüyoruz. Kooperatif olarak bu ödemeyi sürdürülebilir kılmak adına sözleşmeli tarım modelini hayata geçirdik. Çeşme’de yıllık 5 ton sakız tüketiliyor. Sadece İmren Tatlıcısı tek başına 1 ton tüketiyor. Yerel işletmelerle yaptığımız sözleşmeli tarım anlaşmaları sayesinde, kadınlarımızın ürettiği coğrafi işaretli Çeşme damla sakızının kilosu 100 Euro’dan alım garantisine kavuştu. Özetle Sakız Ağacım Çeşme; kadın istihdamı, sözleşmeli tarım, yerel üretimin desteklenmesi, kültürel mirasın korunması ve karbon ayak izinin azaltılması gibi pek çok değeri bünyesinde barındıran örnek bir modeldir. Bu vesileyle herkesi projeye destek olmaya davet ediyoruz: Özel günlerinizde birkaç gün içinde solup gidecek çiçekler göndermek yerine, 100 yıl yaşayacak bir sakız ağacı hediye edin ve gelecek nesillere kalıcı bir katkı sunun.”
ÇALIŞTAY DÜZENLENECEK
Çeşme’de damla sakızı üretimi ile ilgili bir çalıştay düzenleyeceklerini belirten Tütüncüoğlu, şu ifadeleri kullandı: “Biz bu projede 10 yılda 100 bin sakız ağacına ve yıllık 10 tonun üzerinde damla sakızı üretimini hedefledik. Önümüzdeki günlerde hedefimizi tutturmak için geniş katılımlı bir çalıştay düzenlemeyi planlıyoruz. Üniversiteler ve Tarım İlçe Müdürlüğü iş birliğiyle yürütülen projeler kapsamında, Çeşme sınırları içerisindeki tüm sakız ağaçları (kamusal alanlardaki ve özel bahçelerdeki dâhil) dijital olarak haritalandırılmaktadır. Küresel pazarda yüzde 15- yüzde 20 bandında bir pay edinilmesi hedeflenmektedir. Sakız Adası 100 yıldır üretim yapmasına rağmen kozmetik ve farmakoloji alanındaki Ar-Ge çalışmalarına yeni başlarken, Çeşme’de 2 yıl içinde fidan üretilmiş, toprakla buluşturulmuş, damla sakızı elde edilmiş ve tıp literatürüne giren uluslararası yayınlar yapılmıştır. Önümüzdeki 5 yıl içinde üretim tonaj seviyesine ulaştığında; takviye edici gıdalar, mide ilaçları, sakız suları ve kozmetik ürünlerinin formüllerinden ambalaj tasarımlarına kadar her şey üretilecektir. Amaç, sadece ağaç dikmek değil, yüksek katma değerli ürünlerle güçlü bir ekonomi yaratmaktır.
ÇEŞME’NİN ÇEHRESİNİ DEĞİŞTİRECEK
Sakız üretimi sadece bir tarım faaliyeti değil; bölgenin ekonomisini, sosyolojisini ve çehresini değiştirecek bir projedir. Sakız Adası'nda 5 bin aile bu sektörden geçimini sağlamaktadır. Çeşme’de de bu modelin uygulanması; ‘turizm mi, tarım mı, yapılaşma mı?’ tartışmalarını sona erdirecektir. Şu anda atıl durumda olan, otopark olarak işgal edilen veya taşlık alanlar sakız korularına dönüştürülmektedir. Şu an 93 farklı noktada sakız koruları oluşturulmaktadır. Bu alanlar 10 yıl içinde gelişip 50 yıl içinde kalıcı korular haline gelecektir.”
Damla Sakızı Hasadı Nasıl Yapılır?
Temmuz ayının ilk haftasında başlayan hasat süreci, eylül ortasına kadar devam ediyor. Hasat teknikleri ve dikkat edilen hususlar hakkında bilgi veren Tütüncüoğlu, “Ağaç gövdeleri çizilerek sakızın dışarı akması sağlanır. Kalsiyum ve karbonat içeren beyaz renkli toz, temizlenen ağacın dibine yayılır. Ağaçtan ilk aktığında ılık ve yarı akışkan olan sakız, rüzgarın etkisiyle çer, çöp ve küçük dalları bünyesine alarak kirlenmesin diye bu beyaz örtünün üzerine damlatılır. Bu yöntem temizliği kolaylaştırır. Ağacın bakımı ve yetiştirilmesi kolay olsa da en meşakkatli kısım toplanmasıdır. Sertleşip kurumuş sakızlar tek tek elle toplanır ve yine tek tek elle temizlenir. El ile kontrol edildiğinde hâlâ yumuşak ve süngerimsi olan sakızların kuruması için beklenir. Eylül ayının ilk haftasıyla birlikte ilk hasat çalışmalarına başlıyoruz. Şu anda Çeşme genelinde hasat yapabildiğimiz yaklaşık 1.000 adet sakız ağacı bulunuyor. Dikimini gerçekleştirdiğimiz 40 bin yeni ağaçtan sakız verimi alabilmemiz için ise önümüzde 3 ila 3,5 yıllık bir süreç var. Bu nedenle mevcut ağaçlarımızı hem damızlık fidan üretiminde hem de damla sakızı elde etmede kullanıyoruz. Şu anki yıllık üretimimiz 100 kilogram seviyesinde kısıtlı kalsa da, 2 yıl içerisinde yeni diktiğimiz ağaçların da verime yatmasıyla yıllık damla sakızı rekoltemizi yaklaşık 1 tona çıkarmayı hedefliyoruz.”
