Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), küresel ticarette yaşanan jeopolitik gelişmelerin, ithalat bağımlılığının ve tedarik zincirindeki risklerin Ege ekonomisine etkilerini ele alan “Ege Bölgesi Ekonomik Güvenlik Analizi” raporunu açıkladı. EGİAD Think Tank bünyesinde Research İstanbul iş birliğiyle hazırlanan çalışma, 9 Kasım 2026 tarihinde EGİAD Dernek Merkezi'nde düzenlenen toplantıda tanıtıldı. EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı'nın ev sahipliğindeki toplantıya, Research İstanbul Yönetici Ortağı ve raporun yazarlarından Can Selçuki katıldı. Türkiye genelinde 4 bin 524 ürünün incelendiği araştırmada, Ege Bölgesi'ndeki sekiz ilin ithalat bağımlılıkları ve ekonomik kırılganlıkları değerlendirildi.
EGİAD'dan İzmir için ekonomik güvenlik haritası önerisi
Toplantıda konuşan EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, ekonomik güvenliğin yalnızca ulusal politikalarla sınırlı kalmaması gerektiğini belirterek İzmir için ortak bir çalışma çağrısında bulundu.
Özhelvacı, “İzmir’in kurumlarıyla, odalarımızla, kalkınma ajansımızla, üniversitelerimizle birlikte, kentimizin kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyan bir İzmir ekonomik güvenlik haritası çıkarmayı ve İzmir’in OVP’deki ekonomik güvenlik tedbirleri için pilot il olmasını öneriyorum. EGİAD olarak bu çalışmaya katkı vermeye hazırız.” dedi.
Rapordaki bulguların kamu kurumları, yerel yönetimler, meslek kuruluşları ve iş dünyasıyla paylaşılacağını belirten Özhelvacı, ekonomik dayanıklılığı artıracak ortak projelerin geliştirilmesini hedeflediklerini ifade etti.
Türkiye'de 312 üründe 10,9 milyar dolarlık ithalat kırılganlığı
Araştırmada Türkiye'nin ithalat yapısı; tedarikçi yoğunlaşması, jeopolitik riskler, alternatif kaynaklara erişim ve ürünlerin ikame edilebilirliği açısından incelendi.
Bileşik Kırılganlık Endeksi kapsamında değerlendirilen 4 bin 524 ürünün 312'sinde yüksek ithalat kırılganlığı ve yüksek ikame zorluğu belirlendi. Bu ürünlerin 2024 yılı toplam ithalat değerinin 10,9 milyar dolar olduğu hesaplandı.
Daha sıkı ölçütlerle belirlenen 111 kritik ürünün ithalat değeri ise yaklaşık 1,5 milyar dolar olarak kaydedildi. Nükleer reaktör parçaları, akrilonitril, antibiyotikler ve molibden cevheri, stratejik öneme sahip ürünler arasında sıralandı.
İzmir, Ege ithalatının yüzde 64'ünü gerçekleştiriyor
Raporda İzmir, Manisa, Denizli, Aydın, Muğla, Uşak, Kütahya ve Afyonkarahisar'ın ithalat kırılganlıkları karşılaştırıldı.
Türkiye genelinde il bazlı kırılganlık endeksi ortalaması 0,320 olarak hesaplanırken, İzmir'in endeks değeri 0,308 olarak ölçüldü. Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64'ünü gerçekleştiren İzmir'de, özellikle organik kimya girdilerinde yüksek ikame güçlüğü bulunduğu belirlendi.
Kentte bitkisel yağ ve yağlı tohum tedarikindeki yoğunlaşmanın yanı sıra makine, demir-çelik, plastik ve enerji girdilerinin temininde süreklilik riskleri tespit edildi.
“Ekonomik çeşitlilik, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmiyor”
İzmir'in sanayi altyapısı ve üretim çeşitliliğine rağmen bazı kritik girdilerde dışa bağımlılık taşıdığını belirten Özhelvacı, şu ifadeleri kullandı:
“Ekonomik çeşitlilik, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmiyor. Çünkü birbirinden farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerimiz, aynı enerji kaynaklarına, aynı lojistik altyapıya veya aynı kritik ithal girdilere bağımlı olabiliyor. Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında çok güçlü ve çeşitli görünen bir ekonomik yapı, belirli alanlarda ortak kırılganlıklar taşıyabiliyor.”
Özhelvacı, İzmir'in liman altyapısı, sanayi birikimi, üretim kapasitesi ve uluslararası ticaret bağlantılarının önemli avantajlar sunduğunu ifade etti. Bu avantajların korunabilmesi için tedarikçi çeşitliliğinin artırılması, enerji ve su güvenliğinin sağlanması, lojistik altyapının geliştirilmesi ve teknolojik dönüşümün hızlandırılması gerektiğini belirtti.
Ege'de en yüksek ithalat kırılganlığı Muğla'da
Araştırmanın il bazlı sonuçlarında en yüksek ithalat kırılganlık endeksi 0,363 ile Muğla'da ölçüldü. Kentte hayvan yemi ve bitkisel yağ ithalatında tedarikçi yoğunlaşması öne çıktı.
Denizli'de bakır ve sentetik liflerde alternatif kaynak bulma güçlüğü belirlenirken, Uşak'ta hububat ve sentetik lif tedarikindeki risklere dikkat çekildi.
Raporda, ithalat hacmi yüksek olan illerin her zaman en yüksek kırılganlığa sahip olmadığı, bu nedenle ekonomik güvenlik tedbirlerinin illerin sektörel özelliklerine göre planlanması gerektiği belirtildi.
Ege sanayisi dört farklı kriz senaryosuyla incelendi
EGİAD'ın araştırmasında bölge ekonomisinin küresel gelişmelerden nasıl etkilenebileceğini değerlendirmek amacıyla dört ayrı kriz senaryosu oluşturuldu.
Çin kaynaklı ihracat kısıtlaması, Rusya enerji ve hammadde şoku, küresel deniz taşımacılığı krizi ve bu gelişmelerin eş zamanlı yaşandığı bileşik jeopolitik şok senaryoları üzerinden stres testleri gerçekleştirildi.
Bileşik kriz senaryosunda Kütahya ve Uşak'ın göreli kırılganlık göstergelerinde en yüksek artışın yaşandığı iller olduğu belirlendi. Deniz taşımacılığındaki olası kesintilerin ise bitkisel yağ, yağlı tohum ve yem hammaddelerine bağımlı sektörleri etkileyebileceği kaydedildi.
Çalışmada bu senaryoların gerçekleşmiş ekonomik kayıpları değil, olası krizlerde öncelikle takip edilmesi gereken sektörleri ve tedarik bağımlılıklarını gösterdiği vurgulandı.
EGİAD üyesi 74 firmanın siber güvenlik hazırlığı araştırıldı
Rapor kapsamında EGİAD üyesi 74 firmayla gerçekleştirilen saha araştırmasında, işletmelerin ekonomik güvenlik ve kurumsal hazırlık düzeyleri de değerlendirildi.
Araştırmaya katılan firmaların yüzde 54'ünde siber güvenlik protokolü, yüzde 24'ünde ise yazılı sürdürülebilirlik politikası bulunduğu belirlendi. Mikro ölçekli işletmelerin yüzde 69'unda incelenen sürdürülebilirlik uygulamalarının hiçbirinin bulunmadığı tespit edildi.
Firmaların yüzde 69'u ürün veya hizmetlerinin kolayca ikame edilebilir hale geldiğini belirtirken, yüzde 61'i yeni rakip tehdidini önemli bir rekabet unsuru olarak değerlendirdi.
İzmir ve Aliağa için yeni yatırım ve altyapı önerileri
Araştırmada ekonomik güvenliği güçlendirmek amacıyla ulusal ve bölgesel düzeyde uygulanabilecek politika önerilerine yer verildi.
Ulusal ölçekte ekonomik güvenlik izleme ve erken uyarı sistemi kurulması, kritik hammaddeler için alternatif tedarikçi ağları oluşturulması, stratejik stok mekanizmalarının geliştirilmesi ve yerli ikame yatırımlarının desteklenmesi önerildi.
İzmir özelinde ise tarım ve gıda lojistiği ile depolama altyapısının güçlendirilmesi, Aliağa'da petrokimya entegrasyonuna yönelik yatırım fizibilitelerinin değerlendirilmesi öne çıktı.
Denizli ve Uşak'ta tekstil hammaddeleri için ortak satın alma modelleri geliştirilmesi, EGİAD koordinasyonunda tedarik istihbaratı platformu oluşturulması ve KOBİ'lerin siber güvenlik ile sürdürülebilirlik kapasitelerinin artırılması da öneriler arasında yer aldı.
“Amacımız kaygıları çoğaltmak değil”
EGİAD'ın 36 yıllık kurumsal birikimiyle veri temelli politika üretimine önem verdiğini belirten Özhelvacı, daha önce yayımlanan “Yaratıcı Yıkım Sürecinde İzmir” raporunun ardından ekonomik güvenlik konusunu gündeme taşıdıklarını söyledi.
2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'da ekonomik güvenlik ve dayanıklılığa ayrı bir politika başlığı olarak yer verildiğini hatırlatan Özhelvacı, araştırmanın şirketlerin ve kamu kurumlarının riskleri değerlendirmesine katkı sunmasını amaçladıklarını ifade etti.
Özhelvacı, “Amacımız kaygıları çoğaltmak değil, riskleri ölçülebilir ve yönetilebilir hâle getirmek. Veriye dayalı bu yaklaşım, firmalarımızın ve kamu kurumlarımızın daha doğru öncelikler belirlemesine yardımcı olabilir.” dedi.
EGİAD, raporun bulguları doğrultusunda İzmir ve Ege Bölgesi'nde ekonomik dayanıklılığı artıracak iş birliklerinin geliştirilmesini hedefliyor.
