Almanya’da yaşayan yazar, yönetmen ve oyuncu Emine Sevgi Özdamar, Alman edebiyatının en saygın kültür ödüllerinden Bertolt-Brecht Ödülü’ne layık görüldü. Ödül, 10 Şubat’ta, adını taşıdığı ünlü tiyatro yazarı ve şair Bertolt Brecht’in doğum günü dolayısıyla Augsburg kentinde düzenlenen törenle takdim edildi. Augsburg Belediyesi tarafından iki yılda bir verilen ve 15 bin euro para ödülü içeren Brecht Ödülü, çağdaş dünyayı eleştirel bir bakışla işleyen sanatçılara sunuluyor. Bu yılki ödülün Brecht’in ölümünün 70’inci yılına denk gelmesi, törene ayrı bir sembolik anlam kazandırdı.
“Kültürler Arasında Köprü Kuran Bir Ses”
Augsburg Belediye Başkanı Eva Weber, törende yaptığı konuşmada Özdamar’ı “tutumu, düşünce biçimi ve sanatsal üretimiyle ölçüt belirleyen bir sanatçı” olarak nitelendirdi. Jüri Başkanı ve Augsburg Kültür Dairesi Başkanı Jürgen K. Enninger ise Özdamar’ın şiirsel dili ve politik duyarlılığıyla kültürler arasında güçlü bir köprü kurduğunu vurguladı. Jüri açıklamasında, Özdamar’ın eserlerinin Brecht’in eleştirel ve sorgulayıcı ruhunu taşıdığı ifade edilerek, metinlerinin “rahatsız eden, uyanık tutan ve insanlıkla dolu” bir nitelik barındırdığı belirtildi.
Almanca Edebiyata Yeni Bir Ses
Özdamar’ın 1990’da yayımlanan ilk kitabı Mutterzunge (Anne dili), Almanca edebiyata sözlü anlatı geleneğinin izlerini taşıyan özgün bir dil kazandırmasıyla öne çıktı. Yazarın tiyatro eserleri arasında yer alan Karagöz in Alamania ise Almanya’da post-migrant edebiyatın öncü örneklerinden biri olarak kabul ediliyor. Romanlarında Türkiye’den Almanya’ya uzanan yaşam deneyimini, farklı kültürler ve siyasal sistemler arasındaki gerilimler üzerinden işleyen Özdamar, bireysel hafıza ile kolektif tarih arasındaki bağı güçlü bir anlatım diliyle kuruyor.
Göç, Tiyatro ve Edebiyat
1946’da Malatya’da doğan Özdamar, çocukluk ve gençlik yıllarını İstanbul ve Bursa’da geçirdi. 1960’larda Almanya’ya işçi olarak giderek Almanca öğrenen sanatçı, ardından Türkiye’de oyunculuk eğitimi aldı. 1970 darbesi sonrasında yeniden Almanya’ya dönen Özdamar, Berlin Ensemble başta olmak üzere Avrupa’nın önemli tiyatrolarında görev yaptı. Özdamar, 2022 yılında Almanya’nın en prestijli edebiyat ödülü olan Georg Büchner Ödülü’nü kazanarak uluslararası edebiyat çevrelerinde de güçlü bir konum elde etmişti. Brecht Ödülü ise sanatçının hem tiyatro hem edebiyat alanındaki çok yönlü üretiminin bir kez daha tescillenmesi olarak değerlendiriliyor.
Brecht’in Mirası
1898’de Augsburg’da doğan Bertolt Brecht, epik tiyatronun kurucusu olarak 20. yüzyıl sahne sanatlarına yön verdi. Üç Kuruşluk Opera, Galilei’nin Yaşamı ve Sezuan’ın İyi İnsanı gibi eserleriyle tiyatro tarihinde kalıcı iz bırakan Brecht’in anısına 1995’ten bu yana verilen ödül, eleştirel düşünceyi ve sanatsal cesareti ödüllendirmeyi amaçlıyor. Emine Sevgi Özdamar’ın ödüle layık görülmesi, göç deneyimini edebiyatın merkezine taşıyan ve iki dil arasında özgün bir estetik kuran üretimin Almanya’daki kültürel hafızada kalıcı bir yer edindiğini bir kez daha ortaya koydu.
