Şehirlerarası otobüs yolculuklarının yıllardır vazgeçilmez bir parçası olan ücretsiz ikramlar, artan maliyetler nedeniyle birer birer kaldırılıyor. Bir dönem yolculara çay, kahve, meşrubat, kek, bisküvi ve dondurma gibi çeşitli ikramlar sunan otobüs firmaları, bugün artan işletme giderleri karşısında bu hizmetleri sürdürmekte zorlanırken artık su bile ikram edemiyorlar. Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra otoyol ve köprü geçiş ücretleri, otogar giriş-çıkış bedelleri, araç bakım masrafları, yedek parça fiyatları, sigorta giderleri ve personel maliyetlerindeki artış sektörün yükünü her geçen gün daha da ağırlaştırıyor. Firmaların gelirlerini azaldıkça birçok işletme ayakta kalabilmek için tasarrufa gitmek zorunda kalıyor. Sektör temsilcileri, bugün şehirlerarası yolcu taşımacılığında en büyük sorunun yalnızca akaryakıt fiyatları olmadığını, işletme maliyetlerinin neredeyse tamamının katlanarak arttığını belirtiyor. Özellikle uzun mesafeli seferlerde otoyol ve köprü geçiş ücretleri de firmaların bütçesinde önemli bir yük oluşturuyor.
Su bile verilmeyebilir
Artan maliyetler karşısında ilk tasarruf kalemlerinden biri ise yolculara sunulan ikramlar oluyor. Son yıllarda birçok firmada kek ve bisküvi gibi ürünler kaldırılırken, bazı firmalar yalnızca sıcak ve soğuk içecek servisiyle hizmet vermeye devam ediyor. Sektör temsilcileri, mevcut ekonomik koşulların devam etmesi halinde ücretsiz ikramların tamamen ortadan kalkabileceğini, hatta havayolu taşımacılığında olduğu gibi otobüslerde su ve diğer ikramların ücretli hale gelmesinin gündeme gelebileceğini belirtiyor. Şehirlerarası yolcu taşımacılığı sektörünün bugün çok ciddi bir çıkmazın içinde olduğunu vurgulayan Türkiye Otobüsçüler Federasyonu (TOFED) Başkanı Birol Özcan, sorunun artık sadece akaryakıt fiyatları olmadığını kaydetti. Özcan, “Mazota gelen her zam, firmaları zorluyor ancak bunun yanında sigorta giderleri, otogar giriş-çıkış ücretleri, lastik maliyetleri, bakım masrafları, amortisman ve personel giderleri de sürekli artıyor. Gider kalemleri her geçen gün büyürken firmaların ayakta kalması giderek zorlaşıyor. Şehir içi servislerin devam etmesi bile firmalara ilave maliyet yüklüyor. Mevcut ekonomik şartlarda bu sürdürülebilir değil” ifadelerini kullandı.
‘Deneyim kazanamıyor’
Sektörün en büyük sorunlarından birinin de şoför bulamamak olduğunu açıklayan Başkan Özcan, “Bugün birçok firma araç çalıştıracak deneyimli şoför bulmakta zorlanıyor. Bunun temel nedenlerinden biri ise gençlerin mesleğe geç yaşta başlayabilmesi. Mevcut sistemde sürücüler yeterli deneyimi kazanmadan belirli yaşa gelmek zorunda kalıyor. Oysa gençlerin 18 yaşından itibaren deneyimli bir şoförün yanında eğitim alarak otobüs ve tır kullanabilmesi sağlanırsa hem meslek yeniden cazip hale gelir hem de yıllardır büyüyen şoför açığı önemli ölçüde kapanabilir. Eskiden muavinlikten yetişen sürücüler sektöre önemli katkı sağlarken bugün bu sistem de büyük ölçüde ortadan kalkmış durumda” diye konuştu. Şoför istihdamında yaşanan bürokratik süreçlerin de sektörü zorladığına dikkat çeken Birol Özcan, “Firmalar işe başlayan bir sürücünün sigortasını aynı gün yaptıramadıkları için mağdur olduklarını düşünüyor. Sistem sigortanın ertesi gün yapılmasına izin veriyor ama bu süre içinde yapılan denetimlerde firmalara ceza uygulanıyor” dedi.
‘Sektör risk altında’
Sektör olarak beklentilerini de sıralayan Özcan, “Taban fiyat uygulaması, yetki belgelerinin sadeleştirilmesi, 100 kilometre altındaki taşımacılığın yeniden düzenlenmesi, otogar uygulamaları ve diğer yapısal sorunlara ilişkin hazırladığı dosyayı ilgili bakanlığa sunduk. Yaklaşık 220 aktif otobüs firmasını ilgilendiren bu sorunların çözüme kavuşmaması halinde karayolu yolcu taşımacılığında ekonomik sıkıntılar daha da derinleşecek ve sektörün sürdürülebilirliği ciddi risk altına girecek. Tüm bu sorunların çözümü için sektörde maliyetleri azaltacak düzenlemelerin hayata geçirilmesi, bilet satış sistemlerindeki yüksek komisyonların önlenmesi ve taşımacılık sektörünü rahatlatacak yeni adımların atılması şart” diye konuştu.
‘Okullar tatil ama yolcu yok’
Yeni bir şehirlerarası yolcu otobüsünün fiyatının 25-26 milyon lira seviyesine çıktığını dile getiren Türkiye Otobüsçüler Federasyonu (TOFED) Başkanı Birol Özcan şöyle konuştu: “Firmalar bu yatırımı geri kazanmakta zorlanıyor. Buna karşın bilet fiyatlarının sınırlı kalması, kârlılığı daha da düşürüyor. Talep tarafında da tablo iç açıcı değil. Özellikle yoğunluk beklenen bayram dönemlerinde dahi otobüslerin doluluk oranlarının istenilen seviyeye ulaşmıyor. Okullar tatil oldu ama vatandaşlar tatile gidemiyor, gidenler de ya uçakla ya da kendi araçlarıyla gidiyor. İnsanlar artık zorunlu olmadıkça yolculuk yapmıyor. Ulaşım tercihlerindeki değişim de sektör üzerinde baskı oluşturuyor. Uçak seferlerinin artması ve bazı dönemlerde otobüsle benzer fiyatlara bilet bulunabilmesi, yolcuları havayoluna yönlendiriyor. Bunun yanı sıra tren seferlerinin yaygınlaşması da karayolu taşımacılığındaki rekabeti artırıyor. Diğer yandan otoyol ve köprü ücretleri de maliyet kalemleri arasında önemli yer tutuyor. Öyle ki, özel araçla yapılan bir yolculukta dahi sadece otoyol ve köprü ücretlerinin ciddi rakamlara ulaşıyor. Bu durum, otobüs firmalarının giderlerini katlayarak artırıyor.”
