Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM), savunma ve güvenlik alanlarında uluslararası işbirliğine yönelik yeni bir süreç başladı. Mekke İttifakı Anlaşması'nın onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin kanun teklifi, TBMM Başkanlığına sunulmasının ardından Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş'un imzasıyla Dışişleri Komisyonuna gönderildi.
Komisyon aşamasına geçen teklifin daha sonra TBMM Genel Kurulunun gündemine alınması öngörülüyor. Anlaşma, taraf ülkelerin egemenliklerinin ve toprak bütünlüklerinin korunmasından ortak savunmaya, askeri teknoloji geliştirilmesinden istihbarat paylaşımına kadar çeşitli alanlarda düzenlemeler içeriyor.
Bir ülkeye yapılan saldırı tüm taraflara yapılmış sayılacak
Mekke İttifakı Anlaşması'nın dikkat çeken hükümlerinden biri, taraf ülkelerden herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının bütün taraflara yönelik saldırı olarak kabul edilmesi oldu.
Anlaşmanın ikinci maddesine göre saldırıya uğrayan ülkeye, diğer tarafların mevcut imkânları çerçevesinde yardım sağlaması öngörülüyor. Askeri destek de dahil olmak üzere gerçekleştirilecek işbirliğinin kapsamı ve niteliği, ihtiyaç duyulan yardımın değerlendirilmesinin ardından belirlenecek.
Söz konusu düzenlemede Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkına da atıfta bulunuluyor.
Savunma sanayisinde ortak üretim ve teknoloji paylaşımı
Anlaşmanın yedinci maddesinde savunma sanayisi alanındaki işbirliğine ilişkin hükümler bulunuyor. Buna göre taraf ülkeler, karşılıklı mutabakat temelinde ortak üretimi, araştırma ve geliştirme projelerini, teknoloji paylaşımını ve savunma alanındaki yenilikçi çalışmalarını destekleyecek.
Düzenleme kapsamında askeri sanayinin geliştirilmesi, uzman personel yetiştirilmesi ve savunma sanayisi kuruluşları arasında bilgi ve deneyim aktarılması da yer alıyor.
Suudi Arabistan'da sekretarya kurulacak
Anlaşmanın sekizinci maddesiyle taraf ülkelerin dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşacak Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin kurulması öngörülüyor.
Komite yılda iki kez dönüşümlü ev sahipliğiyle toplanacak. Gerekli görülmesi durumunda taraf ülkelerin liderleri de yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Komiteye hizmet verecek sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan'da bulunacak. Üç yıllık sürelerle dönüşümlü olarak görevlendirilecek genel sekreterlerden ilkinin Pakistan vatandaşı olması kararlaştırılıyor.
İstihbarat ve askeri lojistik alanında işbirliği
Anlaşmada istihbarat paylaşımı ile askeri lojistik desteğe ilişkin düzenlemeler de yer alıyor. Dokuzuncu madde kapsamında tarafların güvenli iletişim kanalları üzerinden istihbarat paylaşımında bulunması öngörülüyor.
Onuncu madde ise barış, savaş ve olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri teçhizatın sağlanmasına yönelik lojistik işbirliğini düzenliyor.
Ayrıca gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunması, bu bilgilerin taraflar dışındaki kişi, şirket veya devletlerle paylaşılmaması hükme bağlanıyor.
Mekke İttifakı Anlaşması'nın 16 maddesi
TBMM Dışişleri Komisyonuna sevk edilen anlaşmanın 16 maddesi, taraf ülkeler arasındaki işbirliğinin kapsamını ve uygulanmasına ilişkin esasları belirliyor. Maddelerde yer alan hükümler şöyle:
Madde 1: Taraflar birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. 'Taraflardan' herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, 'Taraflar' bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
Madde 2: 'Taraflardan' herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm "Taraflara" yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. 'Taraflardan' birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, 'Taraflar' saldırıya uğrayan "Tarafa" birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla 'Taraflar', Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkan ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde işbirliği yaparlar.
Madde 3: 'Taraflar', işbu Anlaşma'nın 2'nci Maddesi gereğince savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
Madde 4: 'Taraflar' uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. "Taraflar" hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5: 'Taraflar', bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.
Madde 6: Savaşta ve barışta 'Taraflar', savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile 'Tarafların' Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
Madde 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla 'Taraflar' karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler:
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
c) "Tarafların" topraklarında, herhangi bir "Tarafın" uzmanları vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,
d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
e) "Tarafların" karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
Madde 8: 'Çekirdek Taraflar', ortak savunmaya stratejik yön vermek, 'Taraflar' arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, "Tarafların" Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi'ni kurar. Komite "Taraflar" arasında dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki defa toplanır. 'Tarafların' Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir. 'Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", gerekli gördüğü takdirde, alt komiteler kurabilir. İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde 'Taraflar' arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir. 'Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi', 'Çekirdek Tarafların' fikir birliğiyle, bu Anlaşmaya diğer 'Tarafların' katılımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.
'Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi'ne hizmet vermek üzere, merkezi Suudi Arabistan Krallığı'nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar, 'Çekirdek Tarafların' fikir birliğiyle bilahare kararlaştırılır.
Sekretaryaya, 'Çekirdek Taraflar' arasında dönüşümlü olarak üç yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır. Bu maddenin hükümleri, 'Taraflar' arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9: İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla 'Taraflar', bilgi güvenliği verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
Madde 10: 'Taraflar', lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11: Uluslararası hukuk ve 'Tarafların' ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, "Taraflar", bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12: İşbu Anlaşma, 'Tarafların' daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13: 'Taraflar', işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler.
Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, 'Taraflar' dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz.
Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin 'bilmesi gereken' prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere sağlanması temin edilir.
Madde 14: İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, 'Taraflar' arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15: İşbu Anlaşma 'çekirdek Taraflar' arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.
Madde 16: İşbu Anlaşma, her bir 'Tarafın' tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin 'Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi' Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.
Mekke İttifakı Anlaşması ne zaman yürürlüğe girecek?
Anlaşmanın 16'ncı maddesine göre yürürlüğe giriş için tarafların kendi iç hukuklarında öngörülen onay süreçlerini tamamlaması gerekiyor. Son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edildiği tarihte anlaşma yürürlüğe girecek.
Türkiye'de ise kanun teklifi TBMM Dışişleri Komisyonuna sevk edilmiş durumda. Bu nedenle teklifin komisyona gönderilmesi, anlaşmanın TBMM tarafından kabul edildiği veya yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor.
