Adli bilimlerin dikkat çeken alanlarından biri olan adli entomoloji, cinayet ve şüpheli ölüm vakalarında önemli ipuçları sunuyor. Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölüm Başkanı Prof. Dr. İslam Saruhan, böceklerin biyolojik özellikleri ve davranışlarının incelenmesiyle ölüm zamanı, olay yeri ve bazı suç unsurlarının ortaya çıkarılabildiğini belirtti. Saruhan’a göre böcekler, bir suçun aydınlatılmasında sessiz fakat oldukça güçlü tanıklar olarak görev yapabiliyor.
Adli Entomoloji Suç Araştırmalarında Kullanılıyor
Adli entomoloji, suç soruşturmalarında böceklerin kanıt olarak kullanıldığı bilim dalı olarak tanımlanıyor. Bu alanda böceklerin yaşam döngüsü, davranışları ve yaşadıkları ekosistemler incelenerek olaylara dair önemli veriler elde ediliyor. Prof. Dr. İslam Saruhan, dünyada ve Türkiye’de bu alana yönelik ilginin giderek arttığını belirterek son yıllarda çok sayıda bilimsel araştırma yapıldığını ifade etti. Türkiye’de özellikle son 25 yılda adli entomoloji alanında önemli gelişmeler yaşandığını vurgulayan Saruhan, birçok üniversitede bu konuda lisans ve lisansüstü eğitimler verildiğini, çok sayıda yüksek lisans ve doktora tezinin tamamlandığını söyledi. Ayrıca bu alanda hazırlanan bilimsel makalelerin uluslararası dergilerde yayımlandığını da dile getirdi.
Böcekler Suçun Ayrıntılarını Ortaya Çıkarabiliyor
Adli entomoloji sayesinde yalnızca ölüm zamanı değil, olayın birçok farklı detayı da ortaya çıkarılabiliyor. Saruhan, böceklerden elde edilen veriler sayesinde kişinin öldüğü yerin değişip değişmediğinin anlaşılabildiğini belirtti. Ayrıca bazı vakalarda kişinin alkol ya da uyuşturucu kullanıp kullanmadığı, ölümün gece mi yoksa gündüz mü gerçekleştiği ve bazı cinsel saldırı vakalarına ilişkin ipuçlarının da böcek analizleriyle ortaya çıkarılabildiğini söyledi.
Bunun yanında zanlıların bulunduğu bölgeler de bazen böceklerden elde edilen verilerle belirlenebiliyor. Örneğin bir aracın hava filtresine takılan sinekler, aracın hangi coğrafi bölgelerden geçtiğini gösterebiliyor. Adli entomoloji yalnızca cinayet soruşturmalarında değil, bazı ihmal ve kötü muamele vakalarında da kullanılıyor. Saruhan, böcek analizleriyle bir bebeğin bezinin en son ne zaman değiştirildiği veya uzun süre yatağa bağımlı yaşayan bir hastanın bakımının ne zaman yapıldığı gibi durumların da belirlenebildiğini ifade etti.
Cesetlere İlk Gelen Böcekler Leş Sinekleri
Prof. Dr. Saruhan, çürüme süreci başladıktan sonra böceklerin cesede çok kısa sürede ulaştığını belirtti. Ceset üzerinde oluşan koku ve gazların böcekleri cezbettiğini ifade eden Saruhan, bu canlıların kilometrelerce uzaktan bile cesedi bulabildiğini söyledi. Çürümenin başlamasıyla birlikte genellikle cesede ilk ulaşan böceklerin leş sinekleri olduğunu belirten Saruhan, bu sineklerin birkaç saat içinde cesede yumurtalarını bırakabildiğini dile getirdi. Bu yumurtalar ve daha sonra ortaya çıkan larvalar, adli bilimler açısından önemli veriler sağlıyor.
Böcekler Ölüm Zamanını Tahmin Etmeye Yardımcı Oluyor
Uzun süre sonra bulunan cesetlerde ölüm zamanını belirlemek oldukça zor olabiliyor. Vücut ısısı, ölüm sertliği veya ölüm morlukları gibi klasik yöntemler belli bir süre sonra etkisini yitiriyor. Bu noktada böcekler önemli bir rol oynuyor. Saruhan, ceset üzerinde bulunan böceklerin gelişim aşamalarının incelenmesi sayesinde ölüm sonrası geçen sürenin tahmin edilebildiğini söyledi.
Böcek türüne ve olay yerindeki iklim koşullarına bağlı olarak larvaların gelişim süresi analiz edilerek ölüm zamanına dair önemli ipuçları elde edilebiliyor. Bu yöntemle ölümün üzerinden geçen süre günler, haftalar hatta bazı durumlarda aylar sonrasına kadar tahmin edilebiliyor. Saruhan, yurt dışında yapılan bir çalışmadan örnek vererek böcek analizleriyle yapılan ölüm zamanı tahmininin gerçek ölüm zamanına yalnızca yaklaşık 23 saat farkla ulaştığını belirtti. Bu durumun, böceklerden elde edilen verilerin adli soruşturmalarda güvenilir bir yöntem olduğunu gösterdiğini ifade etti.
Böcekler Ölüm Nedenine Dair İpuçları Veriyor
Sinek larvaları ve diğer böcek türleri yalnızca ölüm zamanını değil, ölüm nedenine dair bazı ipuçlarını da ortaya çıkarabiliyor. Saruhan, leş sineklerinin ölümden birkaç saat sonra cesede yumurtalarını bırakarak adeta bir biyolojik saat başlattığını söyledi. Larvaların büyüklüğü ve gelişim aşaması incelenerek ölüm sonrası geçen süre hesaplanabiliyor. Ayrıca sıcaklık ve çevresel koşullar da bu hesaplamalarda önemli rol oynuyor. Larvaların gelişim hızının sıcaklıkla doğrudan ilişkili olduğunu belirten Saruhan, farklı sıcaklıklardaki büyüme hızları kullanılarak ölüm zamanının oldukça hassas biçimde tahmin edilebildiğini ifade etti.
Cesedin Taşınıp Taşınmadığı Böceklerden Anlaşılabiliyor
Adli entomoloji, cesedin olay yerinde mi öldürüldüğü yoksa başka bir yerden taşınıp taşınmadığı konusunda da önemli bilgiler sunabiliyor. Saruhan’a göre her böcek türü belirli yaşam alanlarında bulunuyor. Su ortamında yaşayan bir böceğin karada bulunan bir ceset üzerinde görülmesi, cesedin başka bir yerden taşınmış olabileceğini gösterebiliyor. Bu nedenle böcek türlerinin dikkatle analiz edilmesi, cinayet mahallinin doğru şekilde belirlenmesine yardımcı olabiliyor. Ayrıca ceset üzerinde hiç böcek bulunmaması da bazı ipuçları verebiliyor. Bu durum kişinin çok soğuk bir ortamda öldüğünü, yoğun şekilde yandığını ya da kapalı bir alanda tutulduğunu gösterebiliyor.
Samsun’daki Cinayet Böcekler Sayesinde Çözüldü
Prof. Dr. Saruhan, böceklerin çözülmesine katkı sağladığı bir olaya da örnek verdi. Samsun’da Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kurupelit Kampüsü yakınlarında 2003 yılında bulunan bir kadın cesedinin incelenmesinde böceklerden yararlanıldığını söyledi. Ormanlık alanda bulunan cesedin başı vücudundan ayrılmış halde ve yaklaşık 10 metre uzaklıkta bulunmuştu. Olay yerindeki böcek türleri incelendiğinde cesedin yaklaşık 30 günlük olduğu tahmin edildi. Yapılan araştırmalar sonucunda cesedin gerçekte 34 gün önce öldürüldüğü belirlendi. Böceklerden elde edilen verilerin bu tahminle büyük ölçüde örtüştüğü ortaya çıktı.
Bu bilgiler sayesinde kayıp kişilerle ilgili kayıtlar incelenerek cesedin kimliği belirlendi ve olayın aydınlatılmasına önemli katkı sağlandı. Uzmanlara göre adli entomoloji, suç soruşturmalarında giderek daha fazla kullanılan bilimsel yöntemlerden biri haline geliyor ve gelecekte adli tıp çalışmalarında daha da önemli bir rol oynaması bekleniyor.
