Sosyal güvenlik sisteminde emeklilik maaşları, prim sistemi ve çeşitli haklara ilişkin düzenleme beklentileri gündemdeki yerini koruyor. Düşük emekli aylıkları, doğum borçlanması kapsamı, Bağ-Kur prim gün sayısı, staj ve çıraklık sigortası ile kademeli emeklilik talepleri gibi başlıklar milyonlarca kişinin gündeminde bulunuyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, kaleme aldığı köşe yazısında sosyal güvenlik sistemindeki mevcut sorunlara ve düzenleme beklentilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Düşük emekli aylıkları ve aylık bağlama oranları
Sosyal güvenlik sisteminde en çok tartışılan konuların başında düşük emekli maaşları geliyor. Erdursun, emekli aylıklarının düşük kalmasının temel nedenlerinden birinin yıllar içinde aylık bağlama oranlarının düşürülmesi olduğunu belirtti.
Aylık bağlama oranlarındaki değişiklikler nedeniyle çalışma süresi uzasa bile emekli aylıklarındaki artışın sınırlı kaldığı ifade ediliyor. Bu durum, yüksek prim ödemesine rağmen emekli maaşlarının beklentinin altında kalmasına yol açabiliyor.
2008 sonrası memurların emeklilik sistemi
Sosyal güvenlik sisteminde 1 Ekim 2008 tarihinden önce ve sonra göreve başlayan memurlar arasında önemli farklılıklar bulunuyor.
Eski sistemde memurların emekli aylıkları belirlenirken derece, kademe, ek gösterge ve çeşitli tazminatlar etkili olurken, 2008 sonrası memurlar için emekli maaşı hesaplamasında prime esas kazanç temel alınıyor. Bu nedenle gelecekte emekli olacak bazı memurların daha düşük emekli aylığıyla karşılaşabileceği ifade ediliyor.
Doğum borçlanması kapsamı
Kadın çalışanlara tanınan doğum borçlanması hakkı sosyal güvenlik sisteminde önemli bir düzenleme olarak yer alıyor. Ancak bu hak tüm kadın çalışanları kapsamıyor.
Sigortalı olmadan önce doğum yapan kadınlar doğum borçlanmasından yararlanamıyor. Bu durum, sosyal güvenlik sisteminde sıkça dile getirilen başlıklardan biri olarak gündemde yer alıyor.
Bağ-Kur prim gün sayısının düşürülmesi beklentisi
Emeklilik için gerekli prim gün sayısı sigorta statüsüne ve işe başlama tarihine göre değişiklik gösteriyor.
SSK’lı çalışanlarda emeklilik için gerekli prim gün sayısı 8 Eylül 1999 öncesinde işe başlayanlar için 5000 ile 5975 gün arasında değişirken, 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında işe başlayanlar için 7000 gün, 1 Mayıs 2008 sonrası işe başlayanlar için ise 7200 gün olarak uygulanıyor.
Bağ-Kur kapsamında ise 8 Eylül 1999 öncesinde kadınlar için 7200 gün, erkekler için 9000 gün prim şartı bulunuyor. 9 Eylül 1999 sonrasında ise hem kadınlar hem erkekler için 9000 gün prim şartı uygulanıyor.
Bağ-Kur tescil mağduriyeti
Bağ-Kur kapsamında bazı kişiler için tescil sorunları da gündemde yer alıyor. 4 Ekim 2000 tarihinden önce kendi adına iş yeri açan veya şirket ortağı olan bazı kişilerin Bağ-Kur kayıtlarını zamanında yaptırmadığı belirtiliyor. Bu nedenle fiilen çalışılan bazı dönemler sigortalılık süresine dahil edilmiyor.
Staj ve çıraklık sigortası emeklilik başlangıcı sayılmıyor
Meslek lisesi öğrencileri ve çırakların staj yaptıkları dönemlerde sigortalı olarak gösterildiği biliniyor. Ancak bu sigorta yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı risklerini kapsıyor. Bu nedenle staj ve çıraklık dönemindeki sigorta başlangıcı emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmiyor.
Kademeli emeklilik beklentisi
Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) düzenlemesi 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanları kapsadı. 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olan kişiler bu düzenlemenin dışında kaldı. 1 Mayıs 2008 sonrası sigortalı olanlar için ise kademeli yaş sistemi uygulanıyor.
Bu nedenle 1999–2008 yılları arasında sigortalı olan kişiler için de benzer bir kademeli emeklilik düzenlemesi yapılması yönünde talepler bulunuyor.
Sosyal güvenlik alanında yeni düzenleme bulunmuyor
Erdursun, sosyal güvenlik ve çalışma hayatına ilişkin söz konusu başlıklara yönelik kapsamlı bir yasal düzenlemenin henüz gündeme gelmediğini ifade etti.
Kamuoyuna yansıyan net bir yasa teklifi veya taslak bulunmadığı belirtilirken, sosyal güvenlik sisteminde düzenleme bekleyen başlıkların gündemdeki yerini koruduğu aktarılıyor.
