İzmir'in Seferihisar ilçesine bağlı Sığacık'ta bulunan Teos Antik Kenti'nde, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi adına 2010 yılından bu yana yürütülen kazı ve restorasyon çalışmaları devam ediyor. İzmir Büyükşehir Belediyesinin maddi katkılarıyla sürdürülen araştırmalarda, antik kentin yönetim, eğitim, ticaret ve kültür yaşamına ilişkin önemli bulgular elde ediliyor.
Kentin kalbinde 800 kişilik meclis
Antik İonia'nın 12 kent devletinden biri olan Teos'un agorasının kuzeybatısında bulunan yaklaşık 2 bin 200 yıllık meclis binası, kentin en iyi korunmuş kamu yapıları arasında yer alıyor. Teos Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Musa Kadıoğlu, 17 sıra oturma basamağına ve yaklaşık 800 kişilik kapasiteye sahip yapının hem siyasi kararların alındığı hem de eğitim ve kültür faaliyetlerinin gerçekleştirildiği bir merkez olduğunu belirtti. Roma döneminde sahne eklenen yapının 1960'lı yıllardaki kazılarda yalnızca birkaç basamağı ortaya çıkarılabilmişti. 2010 yılında başlayan sistemli çalışmalarla meclis binasının mimari bütünlüğü büyük ölçüde açığa çıkarıldı. Türk Tarih Kurumunun desteğiyle yürütülen restorasyonun önemli bölümü 2026 yılında tamamlandı.
2 bin 200 yıl önce çocuklar eğitim alıyordu
Meclis binasında bulunan yazıtlar, Teos'un yaklaşık 2 bin 200 yıl önceki eğitim sistemine ilişkin ayrıntılar ortaya koydu. Polythros adlı varlıklı bir kentlinin 34 bin drahmi bağışlayarak kurduğu eğitim vakfı sayesinde özgür doğmuş kız ve erkek çocukların eğitim aldığı belirlendi. Prof. Dr. Kadıoğlu, yazıtlarda okuma, yazma, dil bilgisi, edebiyat, müzik, beden eğitimi ve savaş talimleri gibi derslerin yer aldığını aktardı. Öğretmenlerin ders içeriklerini belirlediğini, anlaşmazlıklarda ise 40 yaşın üzerindeki müdür yardımcısının devreye girdiğini ifade etti. Yazıtlara göre en yüksek maaşı telli çalgı eğitimi veren müzik öğretmenleri alıyordu. Müzik ve temel bilgi sınavları meclis binasında yapılırken, beden eğitimi ve savaş talimi sınavlarının kentin kuzeyindeki gymnasionda gerçekleştirildiği değerlendiriliyor.
Kralın şartı: Heykelim meclise dikilecek
Teos'ta bulunan yazıtlar, Hellenistik dönemin siyasi ilişkilerine de ışık tutuyor. Seleukos Kralı III. Antiokhos'un MÖ 3. yüzyılın sonlarında kente özerklik, vergi muafiyeti ve sığınma hakkı gibi ayrıcalıklar tanıdığı anlaşılıyor. Prof. Dr. Kadıoğlu, kralın bu ayrıcalıklar karşılığında bronz heykelinin meclis binasına dikilmesini ve her yıl mevsim meyveleriyle süslenmesini istediğini aktardı. Roma dönemine ait heykel kaideleri ve yazıtlar ise kentin seçkin ailelerinin toplumsal ve dinî yaşamdaki rollerini ortaya koyuyor. Bulgular arasında Fesinos'un eşi Stratonike'nin dinî görevleri ve kızları Klaudia Tryphaina'nın Efesli Tiberius Klaudius Italicus ile evliliğine ilişkin bilgiler de bulunuyor.
360 yılda tamamlanan tapınak
Teos'un önemli yapılarından Dionysos Tapınağı'na ilişkin araştırmalar da yeni bilgiler ortaya çıkardı. Antik mimar Hermogenes'e atfedilen ve Vitruvius'un eserlerinde yer alan tapınağın, daha önce düşünüldüğü gibi depremler nedeniyle sürekli yeniden inşa edilmediği belirlendi. Kazı sonuçlarına göre MÖ 3. yüzyılın son çeyreğinde daha küçük ölçekte inşa edilen tapınak, Roma İmparatoru Hadrian döneminde çevresine 6x11 sütun dizisi eklenerek genişletildi. Yapının inşa süreci yaklaşık 360 yıla yayıldı. Tapınaktaki Dionysos heykeline ait yaklaşık 82 santimetrelik baş, anıtsal heykelin yaklaşık 5 metre yüksekliğinde olabileceğine işaret ediyor. Prof. Dr. Kadıoğlu, Hadrian'ın MS 124 yılında Teos'a gelmiş olabileceğini, genişletme çalışmalarının ise MS 132'ye kadar tamamlanmış olmasının muhtemel olduğunu belirtti.
2026 kazılarında 13 yeni yazıt bulundu
Tanrıça Roma ve Augustus Tapınağı çevresinde 2026 yılında yürütülen kazılarda yeni anıt kaideleri ve 13 yazıt ortaya çıkarıldı. Tapınağın batı kenarında gerçekleştirilen çalışmalarda, daha eski yapılardan sökülerek temel taşı olarak kullanılan mimari bloklar tespit edildi. Bu bloklardaki yazıtlar, Teos'un erken dönem siyasi ve toplumsal ilişkilerine ilişkin bilgiler içeriyor. Yazıtlardan birinde Büyük İskender'in komutanlarından Parmenion'un adına rastlandı. Diğer belgeler ise Teosluların kamusal davaların çözümü için Miletos, Smyrna ve Mytilene kentlerinden yargıçlar davet ettiğini ortaya koydu.
Antinoos'un mermer portresi keşfedildi
Kazıların önemli buluntularından biri de Roma İmparatoru Hadrian'ın yakın çevresinde bulunan Antinoos'a ait mermer portre oldu. Prof. Dr. Kadıoğlu, insan ölçülerine yakın boyutlardaki eserin Anadolu'da bu ölçülerde bilinen tek örnek olduğunu belirtti. Portre ve yazıt parçaları, Tanrıça Roma ve Augustus Tapınağı'nın MS 2. yüzyılda Antinoos ile de ilişkili bir kutsal alan olarak kullanıldığına işaret ediyor.
Teos'un mermerleri Roma mimarisinde kullanıldı
Antik dönemde iki limanıyla önemli bir ticaret merkezi olan Teos, taş ocaklarından çıkarılan değerli mermerleriyle de tanınıyordu. Lucullus mermeri olarak bilinen ve günümüzde Africano adıyla anılan koyu damarlı taş, Roma İmparatorluğu'nun mimari süslemelerinde kullanıldı. Aynı mermer türünün Teos Meclis Binası'nın döşemesinde de bulunduğu belirlendi. Lirik şair Anakreon'un doğduğu kent olan Teos, Dionysos Sanatçılar Birliği sayesinde antik dünyanın önemli kültür ve sanat merkezlerinden biri haline geldi. Kazı ve restorasyon çalışmalarıyla yeniden görünür hale getirilen meclis binası, günümüzde kültür ve sanat etkinliklerine de ev sahipliği yapmaya başladı.
