Gökbilimciler, küçük ve soğuk bir yıldızın çevresinde yıldızın kendi dönüş yönünün tersine hareket eden sıra dışı bir tespit etti. GJ 3090 b adı verilen gezegenin yörüngesindeki alışılmadık yönelimin nasıl ortaya çıktığı ise henüz kesin olarak açıklanamadı.
Yörüngesi yaklaşık 136 derece eğimli
Uluslararası bir araştırma ekibi, GJ 3090 adı verilen küçük ve soğuk yıldızın çevresinde bulunan GJ 3090 b gezegeninin dikkat çekici yörünge yapısını ortaya çıkardı. Araştırmaya Queen Mary University of London ve Cenevre Üniversitesi’nden bilim insanları da katıldı.
Araştırmacılar, GJ 3090 b’nin yıldızının dönüşünün aksi yönünde hareket ettiğini belirledi. Retrograd olarak adlandırılan bu hareketin yanı sıra gezegenin yörüngesinin yıldızın dönüş eksenine göre yaklaşık 136 derecelik bir açıya sahip olduğu hesaplandı. Bulgular, gezegenin yalnızca eğik bir yörüngede bulunmadığını, yıldızının dönüş yönünün tersine dolandığını gösterdi.
Gezegenlerin genel olarak yıldızlarıyla aynı yönde hareket etmesi bekleniyor. Bunun temel nedeni, yıldızların ve çevrelerinde oluşan gezegenlerin başlangıçta aynı dönen gaz ve toz diskinden meydana gelmesi.
GJ 3090 b önce TESS tarafından tespit edildi
Cenevre Üniversitesi'nin açıklamasına göre GJ 3090, Güneş'ten daha küçük ve daha soğuk bir kırmızı cüce yıldız. GJ 3090 b ise ilk olarak NASA'nın TESS uzay teleskobunun yıldızın önünden geçen gezegenlerin oluşturduğu parlaklık değişimlerini izlemesi sayesinde tespit edildi.
Gezegenin yarıçapının Dünya’nın yaklaşık 2,2 katı, kütlesinin ise yaklaşık 4,5 katı olduğu belirlendi. Bu özellikleriyle GJ 3090 b, alt-Neptün sınıfındaki gezegenler arasında yer alıyor.
Araştırmacılar daha sonra La Silla Gözlemevi'nde bulunan yakın kızılötesi NIRPS spektrografıyla sistemi ayrıntılı biçimde inceledi. Gözlemler GJ 3090 b’nin varlığını doğrularken gezegenin kütlesinin ve üç boyutlu yörünge yöneliminin de ölçülmesini sağladı.
Büyük bir eşlikçi bulunamadı
Bilim insanlarının üzerinde durduğu temel sorulardan biri, gezegenin yörüngesinin nasıl bu kadar büyük ölçüde değiştiği oldu. Retrograd yörüngeler, bazı sistemlerde başka büyük gezegenlerin veya yıldızların oluşturduğu güçlü kütleçekimsel etkilerle açıklanabiliyor.
Bu nedenle araştırmacılar GJ 3090 sisteminde gezegenin hareketini etkileyebilecek büyük bir gök cisminin izlerini aradı. Ancak gözlemlerde, GJ 3090 b’yi bu kadar sıra dışı bir yörüngeye taşıyabilecek geniş yörüngeli bir yıldız veya yeterince büyük başka bir gezegen tespit edilmedi.
Sistemde başka gezegenlerin bulunmasına rağmen araştırmacılar, bunların GJ 3090 b’nin yaklaşık 136 derecelik yörünge yönelimini açıklayabilecek ölçüde büyük olduğuna ilişkin bir kanıt elde edemedi.
İkinci bir gaz ve toz diski ihtimali araştırılıyor
Çalışmada değerlendirilen olasılıklardan biri, sıra dışı yörüngenin sistemin çok erken oluşum dönemlerinden kalmış olması. Buna göre genç yıldız, ilk diskinin ardından farklı yönde hizalanmış ikinci bir gaz ve toz diski edinmiş olabilir.
Gezegenlerin bu ikinci disk içerisinde oluşması halinde GJ 3090 b’nin ters yönlü yörüngesi daha sonraki bir kütleçekimsel olaydan değil, doğrudan oluşum şartlarından kaynaklanmış olabilir.
Araştırmacılar bunun henüz doğrulanmış bir açıklama olmadığını ve senaryonun test edilmesi için yeni gözlemlere ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. GJ 3090 b ayrıca bir M cücesinin çevresinde üç boyutlu yörünge eğikliği ölçülebilen en küçük gezegen olarak dikkat çekiyor.
