Kaynak tüketiminin hızla arttığı günümüzde, atık yönetimi yalnızca çevresel değil aynı zamanda ekonomik sürdürülebilirlik açısından da kritik bir alan haline geldi. Bu ihtiyaca teknoloji temelli bir yanıt ise İTÜ ARI Teknokent bünyesinde faaliyet gösteren bir girişimden geldi. Geliştirilen yapay zeka destekli dijital çözüm, geri dönüşümü teşvik eden ödül mekanizmasıyla bireylerin günlük alışkanlıklarını dönüştürmeyi hedefliyor.
Teknokent çatısı altında faaliyet gösteren Waste Log, atıkları yalnızca toplanan bir yük olmaktan çıkarıp ekonomik ve çevresel değere dönüştüren bir sistem kurdu. Girişimin Kurucu Ortağı olan iktisatçı Mahir Okay Çelik, dünya genelinde her gün piyasaya sürülen milyarlarca ürünün ambalaj ve tüketim kaynaklı ciddi bir atık yükü oluşturduğunu, bu atıkların geri kazanımının hem karbon salımını azaltmak hem de ekonomiye katkı sağlamak açısından büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Yapay zeka ile doğrulanan geri dönüşüm modeli
Waste Log tarafından geliştirilen sistemin merkezinde, atık yönetimini dijitalleştiren ve teşvik temelli bir mobil uygulama bulunuyor. Çelik’in aktardığına göre model; atık toplayan şirketler, yetkili yerel yönetimler ve bireyleri aynı dijital ekosistemde buluşturuyor. Vatandaşlar, kaynağında ayrıştırdıkları atıkları belirlenen geri dönüşüm noktalarına bırakırken, uygulama üzerinden bu işlemi fotoğrafla belgeleyerek yapay zekâya doğrulatıyor. Doğrulama sonrasında kullanıcılar, atık türüne göre değişen puanlar kazanıyor.
Bu yaklaşımın temel amacının tek seferlik bir ödüllendirme olmadığını belirten Çelik, asıl hedefin sürdürülebilirlik bilincini kalıcı bir davranışa dönüştürmek olduğunu ifade ediyor. Kullanıcılar plastik, cam, alüminyum, kâğıt, elektronik atıklar, atık piller ve bitkisel yağlar gibi birçok atık türünü sistem üzerinden geri dönüşüme kazandırabiliyor.
Somut çevresel kazanımlar
2023 yılında kurulan girişim, kısa sürede dikkat çekici sonuçlara ulaşmış durumda. Bugüne kadar 110 tonun üzerinde atık geri dönüşüme kazandırılırken, buna paralel olarak 235 tonun üzerinde karbon salımının önüne geçildiği belirtiliyor. Ayrıca, uygulama üzerinden geri dönüştürülen atık miktarının geçen yıl bir önceki yıla kıyasla yüzde 35 oranında artması, kullanıcı davranışlarında gözle görülür bir değişim yaşandığını ortaya koyuyor.
Uygulama, kullanıcı deneyimini kolaylaştıracak şekilde tasarlanmış. En yakın atık kutusunun harita üzerinden bulunabilmesi, geri dönüşüm sonrasında bireysel olarak çevreye sağlanan faydanın sayısal verilerle görülebilmesi, sistemin öne çıkan özellikleri arasında yer alıyor. Kazanılan puanlar ise uygulama içindeki ürün ve hizmetlerde ya da iş birliği yapılan markalardan alınan indirim kodlarında kullanılabiliyor.
Yerel yönetim iş birliği: Sıfır atık market modeli
Waste Log’un sahadaki en dikkat çekici uygulamalarından biri ise Edirne Belediyesi ile yürütülen proje oldu. Bu kapsamda Edirne’de hayata geçirilen “sıfır atık market” modeli sayesinde, vatandaşların doğru şekilde ayrıştıramadığı birçok atık geri dönüşüm sürecine dahil edildi. Çelik’in verdiği bilgiye göre, bu model aracılığıyla yalnızca 6 ayda 60 ton atık toplandı.
Sistemde vatandaşlar, ayrıştırdıkları atıkları sıfır atık markete teslim ediyor, karşılığında puan kazanıyor ve bu puanları market içerisindeki belirli ürünlerde kullanabiliyor. Girişim, bu modeli Türkiye geneline yaymayı hedefliyor.
Avrupa hedefi ve ücretsiz uygulama
Sürdürülebilirliği günlük yaşamın doğal bir parçası haline getirmeyi amaçlayan Waste Log ekibi, yerli üretim bu teknolojiyi ilerleyen dönemde Avrupa pazarına taşımayı planlıyor. Çelik, doğru yönlendirme ve kolaylaştırıcı dijital çözümler sunulduğunda bireylerin geri dönüşüme aktif olarak katılmaya hazır olduklarını vurguluyor.
Tamamen ücretsiz olarak sunulan mobil uygulama, Waste Log Atık Bildir adıyla hizmet veriyor ve geri dönüşümü bireysel bir sorumluluktan ödüllendirilen bir davranışa dönüştürmeyi amaçlıyor.
