Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmeliklerde yer alan düzenlemeler, bisiklet kullanımına ilişkin yaş sınırı ile bisikletlilerin trafikteki hak ve yükümlülüklerini açık şekilde belirliyor. Mevzuata göre bisiklet, bir ulaşım aracı olarak kabul ediliyor ve bisiklet sürücülerinin karayolunu kullanma hakkı yasal güvence altında bulunuyor.
Kanunda yer alan tanıma göre bisiklet; üzerinde bulunan kişinin adale gücüyle, pedal veya el ile tekerleği döndürmek suretiyle hareket eden motorsuz taşıt olarak tanımlanıyor. Azami sürekli anma gücü 0,25 kW’ı geçmeyen, hızı 25 kilometreye ulaştığında veya pedal çevrilmediğinde motor gücü tamamen kesilen elektrikli bisikletler de bu kapsamda değerlendiriliyor. Aynı şekilde bisiklet yolu, karayolunun yalnızca bisikletlilerin kullanımına ayrılmış bölümü olarak tanımlanıyor.
Karayolları Trafik Kanunu’nun 37’nci maddesine göre bisiklet kullananların sürücü belgesi alma zorunluluğu bulunmuyor. Ancak bisiklet sürücülerinin 11 yaşını bitirmiş olmaları ve bedensel ile ruhsal bakımdan sağlıklı bulunmaları şart koşuluyor. Bu düzenleme ile “Karayollarında bisiklet sürme yaşı kaçtır?” sorusunun yanıtı net biçimde ortaya konulmuş oluyor. Buna göre, 11 yaşını dolduran herkes, ehliyet almadan bisikletle karayolunu kullanabiliyor.
Mevzuat, bisikletlilerin trafikteki konumunu ve uyması gereken kuralları da ayrıntılı şekilde düzenliyor. Bisiklet bir ulaşım aracı olarak kabul edildiği için, bisiklet sürücülerine de tüm trafik kuralları uygulanıyor. Bisiklet yolu bulunan yerlerde bisikletlilerin taşıt yolunu kullanmaları yasaklanırken, bisiklet yolu bulunmayan cadde ve sokaklarda bisikletlilerin yolun sağ şeridini kullanma hakkı bulunuyor. Sağa ve sola dönüşlerde, motorlu araç sürücülerinin bisiklet yolundaki bisikletlilere ilk geçiş hakkını vermesi zorunlu tutuluyor.
Sürüş esnasında bisiklet sürücülerinin en az bir elini gidonda bulundurması gerekiyor. Karayolunda toplu sürüşlerde, bisikletlilerin yolun sağ şeridinde en fazla iki bisikletli yan yana gidebileceği hüküm altına alınıyor. Ayrıca bisikletle, sürücü arkasında yeterli bir oturma yeri bulunmadıkça yolcu taşınmasına ve yönetmelikte belirlenen sınırların üzerinde yük taşınmasına izin verilmiyor.
Bisikletliler için gerekli donanımlar da yönetmelikte açıkça belirtiliyor. Bisikletlerde far, reflektör, fren ve zil bulunması zorunlu tutuluyor. Yük taşınması halinde, yükün genişliğinin belirlenen ölçüleri aşmaması gerekiyor. 16 Ağustos 2022 tarihinde yapılan Trafik Yönetmeliği değişikliğiyle birlikte, bisiklet sürücülerine yönelik güvenlik tedbirleri de artırıldı. Buna göre bisiklet sürücülerinin kask kullanmaları ve gece sürüşlerinde reflektif kıyafet giymeleri zorunlu hale getirildi. Yönetmelikte yapılan değişiklikle reflektif işaret yerine reflektif yelek veya benzeri giysiler açıkça tanımlandı.
Düzenlemeler, bisikletlilerin trafikte daha görünür ve güvenli şekilde yer almasını amaçlarken, motorlu araç sürücülerinin de bisikletlilerin haklarına saygı göstermesini zorunlu kılıyor. Kanun ve yönetmelik hükümleri, bisiklet kullanıcılarının hem birer yol kullanıcısı hem de korunması gereken trafikteki paydaşlar olduğunu vurguluyor.
