Danimarka Teknoloji Enstitüsü, Ay toprağını yalnızca oksijen kaynağı olarak değil, aynı zamanda doğrudan Ay yüzeyinde elektronik üretimine olanak sağlayacak iletken malzemelere dönüştürmeyi amaçlayan çığır açıcı bir proje üzerinde çalışıyor. Avrupa merkezli bu girişim, uzayda sürdürülebilir üretim ve yerinde sanayi fikrini bir adım ileri taşıyor. Enstitüden yapılan açıklamaya göre proje, Ay’dan getirilen ya da Ay’da bulunan yerel hammaddelerin kullanılmasıyla, baskılı elektronik için iletken mürekkepler ve eklemeli üretime (3D baskı) uygun metal tozları elde edilmesini öngörüyor. Böylece Ay görevlerinde Dünya’ya bağımlılığın azaltılması hedefleniyor.
Oksijenden elektroniğe: Regolitin dönüşümü
Projenin teknolojik temeli, İngiliz şirketi Metalysis tarafından geliştirilen erimiş tuz elektrolizi yöntemine dayanıyor. Bu yöntemde Ay toprağı olarak bilinen regolit, yüksek sıcaklıklarda işlenerek oksijeninden ayrıştırılıyor. Regolitin yaklaşık yüzde 40–45’inin oksitlere bağlı oksijen içerdiği belirtiliyor. Elektroliz sürecinde kalsiyum klorür 800–1000°C sıcaklığa kadar ısıtılıyor ve uygulanan elektrik akımı sayesinde oksijen serbest bırakılıyor. Geriye ise elektriksel olarak iletken metal alaşımlarından oluşan bir karışım kalıyor.
Simüle edilmiş Ay toprağıyla test ediliyor
Deneylerde, Birleşik Krallık Uzay Ajansı ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile 2019’dan bu yana yürütülen ortak çalışmalar kapsamında geliştirilen simüle edilmiş Ay toprağı kullanılıyor. Bu sayede Ay’a gitmeden önce süreçlerin Dünya’da doğrulanması amaçlanıyor. Önceki projeler, elektroliz sonrası kalan metal karışımını genellikle yapısal malzeme olarak değerlendirmeye odaklanıyordu. Ancak bu yeni girişim, söz konusu kalıntıyı elektronik bileşen üretimine uygun hassas formlara dönüştürmeyi hedefleyerek önemli bir ayrışma yaratıyor.
Ay’da anten ve devre üretimi mümkün mü?
Proje kapsamında ekip, işlenmiş regoliti kullanarak iletken mürekkepler ve metal tozları üretmeyi ve bunların baskılı elektronik ile 3D baskı uygulamalarında kullanılabileceğini göstermeyi planlıyor. 3D baskı uzmanı Andreas Wehe Larsen, projenin temel hedeflerinden birinin, antenler ve iletken devre elemanlarının doğrudan Ay yüzeyinde üretilebileceğini kanıtlamak olduğunu belirtiyor. Larsen’e göre bu yaklaşım, uzay görevlerinde bakım ve onarım süreçlerini kökten değiştirebilir.
Geleceğin Ay yerleşimleri için kritik adım
Geliştiriciler, söz konusu teknolojinin gelecekte kurulması planlanan Ay yerleşimlerinin yaşanabilir modüllerinde, elektronik cihazların, robotik sistemlerin ve hatta yerel elektrik şebekelerinin yerinde onarımı ve üretimi için temel oluşturabileceğini öngörüyor. Uzmanlara göre bu proje, yalnızca Ay görevleri için değil; Mars ve daha uzak hedeflerde yerinde kaynak kullanımı (ISRU) yaklaşımının sanayi boyutuna taşınması açısından da kritik bir eşik anlamına geliyor. Kısacası, Ay’da konuşulan bu proje, uzayda yeni bir sanayi devriminin ilk somut adımlarından biri olarak değerlendiriliyor.
