Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) akademisyenleri tarafından geliştirilen yeni bir yazılım, deprem riskine karşı zemin özellikleri ile üstyapı (bina) durumunu birlikte analiz ederek vatandaşlara ve kamu kurumlarına kapsamlı bir risk haritası sunuyor. Sistem sayesinde zemin sıvılaşması, bina yaşı, fay hatlarına uzaklık ve depreme dayanıklılık gibi kritik bilgilere tek bir platform üzerinden ulaşılabiliyor.
Kahramanmaraş depremleri sonrası sahadan gelen verilerle geliştirildi
BTÜ Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Eyübhan Avcı ve ekibi, Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından yıkıma uğrayan 3 binden fazla binayı inceleyerek çalışmaya başladı. Farklı zemin tiplerinde yapılan saha analizleri sonucunda, yıkımın nedenleri detaylı biçimde ele alındı. Bu çalışmaların ardından ekip, Bursa özelinde depremselliği ve özellikle zemin sıvılaşması riskini merkeze alan kapsamlı bir proje geliştirdi. İnşaat, jeoloji, jeofizik, bilgisayar, orman mühendisliği ve şehir-bölge planlama alanlarından 15 akademisyen, yaklaşık 3 yıl süren saha ve laboratuvar çalışmaları yürüttü.
Zemin ve bina verileri tek portalda toplandı
Geliştirilen sistemde;
- Zemin sıvılaşması riski,
- Yumuşak zemin ve zemin büyütme etkisi,
- Yer altı su seviyesi,
- Mevcut binanın yapım yılı ve kat sayısı,
- Taşıyıcı sistem özellikleri,
- Binanın fay hatlarına uzaklığı,
- Olası bir depremde hasar alma durumu
gibi veriler tek bir dijital harita ve raporlama altyapısı altında birleştirildi.
Vatandaşlar, bulundukları ev ya da iş yerinin durumunu mahalle, ada ve parsel bazında sorgulayabiliyor; bina yapılması planlanan arsalar için de zemin bilgilerine önceden ulaşabiliyor.
Pilot uygulama başladı, hedef Türkiye geneli
Şu an için Bursa’nın Yıldırım ilçesindeki bazı mahallelerde aktif olan sistem, ücretsiz olarak hizmet veriyor. Çalışmaya, internet üzerinden erişim sağlanabiliyor. BTÜ akademisyenleri, Bursa genelinde haritalandırma tamamlandıktan sonra sistemin diğer illere de yayılmasını hedefliyor.
“Kamu kurumları için yol haritası olacak”
Proje yürütücüsü Prof. Dr. Eyübhan Avcı, sistemin yalnızca vatandaşlar için değil, belediyeler ve kamu kurumları için de önemli bir karar destek aracı olduğunu vurguluyor. Avcı’ya göre yazılım sayesinde, ruhsat aşamasında riskli zeminlerde zemin iyileştirme zorunluluğu, kat sayısı ve yapı tipi gibi konularda bilimsel veriye dayalı kararlar alınabilecek. Avcı, Türkiye’de bugüne kadar bu kapsamda net ve sayısal veriye dayanan başka bir çalışmanın bulunmadığını belirterek, “Artık ‘zemin budur, şu bölgede sıvılaşma olur, şu kadar bina hasar alır’ diyebiliyoruz. Bu, afetlere hazırlıkta büyük bir avantaj” değerlendirmesinde bulundu.
Vatandaş için rehber niteliğinde
Sistemde yer alan öneri modülü sayesinde, riskli bölgelerde yaşayan vatandaşlara zemin etüdü yapılması, deprem performans analizi gibi somut yönlendirmeler de sunuluyor. Alınan raporlar çıktı olarak kullanılabiliyor; konut satın almak veya kiralamak isteyenler için bilinçli tercih imkânı sağlanıyor.
“Deprem gerçeğiyle yüzleşmeliyiz”
Toplanan binlerce zemin etüdü verisinin ardından konuşan Avcı, Türkiye’nin bir deprem ülkesi olduğuna dikkat çekerek, “Önce mevcut durumu net biçimde görmeli, ardından hızlı ve planlı bir dönüşüme gitmeliyiz. Bilimsel veriyle hareket edersek can ve mal kayıplarını en aza indirebiliriz” mesajını verdi. Geliştirilen bu yerli yazılım, deprem riskine karşı bilgiye dayalı hazırlığın en somut örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
