Ketamin, Dünya Sağlık Örgütü'nün temel ilaçlar listesinde yer alan ve son yıllarda TSSB'den migrene kadar çeşitli rahatsızlıkları olan hastalar için tercih edilen bir tedavi seçeneği haline geldi. 1970'lerden bu yana anestezik amaçlarla kullanılan bu madde, esasen hangi amaçla kullanılıyor ve nasıl etki ediyor? İşte, ketaminin detayları.
Ketamin nedir?
Ketamin, güçlü anestezik ve analjezik etkileri olan bir ilaçtır. 1962 yılında keşfedilmiş ve 1970'li yıllardan beri anestezide kullanılmaktadır. Ketamin, ameliyatlarda, travmalarda ve doğumlarda anestezi sağlamak için kullanılır. Ayrıca, kronik ağrının tedavisinde de kullanılmaktadır.
Ketamin, özellikle anestezi için kullanılan bir ilaç olmasının yanı sıra geçici hafıza kaybına yol açabilen bir etkiye sahiptir. Fakat, ketaminin vücut üzerindeki etkileri bununla sınırlı değildir; dozları algıları değiştirebilir ve kişiyi farklı bir bilinç durumuna sokabilir. Bu nedenle, zaman zaman eğlence amaçlı olarak kullanılabilir ve kötüye kullanım potansiyeli bulunur.
Ketamin, ilk kez 1962'de laboratuvarda sentezlendiğinde keşfedildi. İlk insan testleri 1964'te başladı ve FDA, ketamini 1970'te anestezik olarak onayladı. Vietnam Savaşı sırasında yaralanan askerler üzerinde kullanılmaya başlanmasıyla birlikte tıbbi alanda hızla benimsendi.
Özellikle halüsinojenik etkileri ve bilinçte değişiklik yaratma potansiyeli nedeniyle ketamin, eğlence amaçlı bir madde olarak popülerlik kazandı. FDA onayından sonra kullanımı giderek arttı ve 1990'ların sonunda birçok ülkede kontrollü bir madde haline geldi.
Ketaminin antidepresan etkileri, NMDA reseptörünü engelleyerek, AMPA reseptörüyle etkileşime geçerek, hücre içinde mTor molekülünü aktive ederek ve sinir hücrelerine dendritik dikenlerin büyümesini sağlayan G proteinlerini uyararak üretilen glutamat miktarını artırmasıyla ilişkilendirilir. Ayrıca, ketamin nitrik oksit üretimini azaltır ve ağrıyı azaltan opioid reseptörleriyle etkileşime girer. Ketaminin vücut üzerindeki diğer etkileri arasında şunlar bulunabilir:
- Bronkodilatasyon yoluyla akciğerlerde hava akışının artması
- Doza bağlı olarak bazen bulantı ve nadiren kusma
- Kalp atış hızında artış ve kardiyovasküler değişiklikler, kan basıncında artış da içerebilir.
Ketamin ne işe yarar?
Ketamin, genellikle anestezi süreçlerinde kullanılan bir ilaçtır. Ağrı kesici özellikleriyle beraber sedasyon ve hafıza kaybı sağlayarak kişiyi trans benzeri bir duruma sokabilir. Kronik ağrı, yoğun bakım sedasyonu ve depresyon gibi farklı alanlarda da kullanımı bulunmaktadır. Kalp fonksiyonları, solunum ve nefes alma refleksleri genellikle ketaminin etkisi altında çalışmaya devam eder. Tipik olarak enjekte edildiğinde etkileri beş ila on dakika içinde başlar ve yaklaşık 25 dakika sürer. Bu molekül Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.
Ketamin'in başlıca etkileri şunlardır:
Anestezi: Ketamin, hastayı bilinçsiz hale getirerek ameliyat veya diğer işlemler için anestezi sağlar.
Analjezi: Ketamin, ağrıyı azaltır.
Dissosiyatif etki: Ketamin, hastanın çevresini ve kendini farklı bir şekilde algılamasına neden olur. Bu etki, ameliyat sırasında hastanın ağrıyı hissetmemesini sağlar.
Ketamin antidepresan mı?
Ketaminin hızlı antidepresan etkisi oldukça dikkat çekicidir. Birçok araştırma, ilk dozdan sonra hastaların duygusal durumlarında anında bir yükselme yaşadıklarını, moralde artış ve intihar eğiliminde azalma gibi olumlu etkilerin gözlemlendiğini belirtmektedir.Ketamin, antidepresan etkileriyle de bilinmektedir. Ketamin, tedaviye dirençli depresyon, bipolar bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu gibi psikiyatrik hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Ketamin, bu hastalıkların semptomlarını hızla ve etkili bir şekilde azaltabilir.
Ketamin zararları
Daha yüksek dozlarda etkileri artabilir, kişi hareket etmekte zorlanabilir, bulantı hissedebilir, gerçeklikten kopma yaşayabilir, yoğun ve rahatsız edici görsel imgeler algılayabilir veya bayılabilir. Aşırı derecede güçlü yanılsamalara neden olabilir. Zamanı, sesi, renkleri ve kişisel algıları bozabilir, kişide kendini kopuk hissettirerek kontrolün dışında hissettirebilir.
Ketamin'in olası yan etkileri şunlardır:
- Dissosiyatif etki: Ketamin, hastanın çevresini ve kendini farklı bir şekilde algılamasına neden olabilir. Bu etki, hastanın kaybolmuş, gerçeklikten kopmuş veya ölmüş gibi hissetmesine neden olabilir.
- Hafıza kaybı: Ketamin, hastanın ameliyat veya işlem sırasındaki hafızasını kaybetmesine neden olabilir.
- Baş dönmesi, mide bulantısı ve kusma: Ketamin, bu yan etkilere neden olabilir.
- Yüksek tansiyon: Ketamin, yüksek tansiyona neden olabilir.
- Kalp ritmi bozuklukları: Ketamin, kalp ritmi bozukluklarına neden olabilir.
Ketamin, özellikle yüksek dozlarda alındığında bağımlılık yapabilir. Ketamin bağımlılığı, fiziksel ve psikolojik belirtilere neden olabilir.
Ketamin kullanımı
Ketamin, bir doktor tarafından reçeteyle verilmelidir. Ketamin, hastane ortamında veya bir psikiyatrist veya anestezi uzmanı tarafından uygulanmalıdır.Ketamin, keyif verici bir ilaç olarak da kullanılmaktadır. Ketamin, ağızdan, burundan, damardan veya kas içine enjekte edilerek alınabilir. Ketamin, keyif verici olarak kullanıldığında, yukarıda bahsedilen yan etkilerin yanı sıra, halüsinasyonlara, endişeye ve panik ataklara neden olabilir.
